හිම කඳු පන්ති අතරින් අහස සිපගන්නා ලඩාක් නගරයේ සිහිනය Leh Palace

හිමෙන් මිදුණු හිමාල කඳු මුදුන් පරයමින් අහස දෙසට ගාම්භීරව නැගී සිටින, සියවස් ගණනාවක රාජකීය අභිමානය නිහඬවම මුමුණන ඒ අපූරු නිහඬතාවය ගැන ඔබ විඳ තියෙනවාද? ටිබෙට් අහස් ගැබ සිපගන්නා ඉන්දියාවේ ලඩාක් කලාපයේ පූජනීය නගරයට ඉහළින් පිහිටි "ලේ මාලිගය" (Leh Palace) යනු හුදෙක් ගොඩනැගිල්ලක් පමණක් නොව, කාලය හරහා යන්නට ඔබට ඉඩ සලසන අද්භූත රාජකීය ගමනකි!

17 වන සියවසේදී (ක්‍රි.ව. 1600 ගණන්වලදී) ලඩාක් රාජ්‍යය පාලනය කළ සෙංගේ නම්ග්‍යාල් (Sengge Namgyal) නම් ශ්‍රේෂ්ඨ රජු විසින් මෙම මාලිගය ඉදිකරවන ලදී. ලේ නගරයට ඉහළින් පිහිටි Tsemo කඳු ගැටය මත ඉදිකර ඇති මෙම මහල් 9කින් යුත් මාලිගය, එවකට රාජකීය පවුලේ ප්‍රධාන නිල නිවස ලෙස භාවිතා විය.

මෙහි ඇති විශේෂම කරුණ වන්නේ, ටිබෙටයේ ල්හාසා (Lhasa) නගරයේ පිහිටි සුප්‍රසිද්ධ පොටාලා මාලිගයේ (Potala Palace) මුල් ආකෘතියට අතිශයින්ම සමානව මෙම මාලිගය නිර්මාණය කර තිබීමයි. 19 වන සියවස මැද භාගයේදී දෝග්රා (Dogra) හමුදාවන් ලඩාක් ප්‍රදේශය අල්ලා ගැනීමෙන් පසු රාජකීය පවුල Stok Palace වෙත මාරු වූ අතර, ඉන්පසු මෙම මාලිගය නිහඬ සිහිවටනයක් බවට පත් විය.

කොන්ක්‍රීට් හෝ සිමෙන්ති වැනි නූතන ද්‍රව්‍ය කිසිවක් නොමැති යුගයක, ස්වාභාවික ගල්, මැටි/පස්, පදම් කළ ලී සහ පිදුරු පමණක් එකිනෙක බද්ධ කරමින් කඳු මුදුනක ඉදිකළ මෙම මාලිගය අතීත ටිබෙට්-හිමාලයානු ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ අදහාගත නොහැකි නියැදියකි.

මහල් 9 ක ව්‍යුහය

මාලිගයේ පහළ මහල් අතීතයේදී ගබඩා කාමර සහ අශ්වගාල ලෙසද, මැද මහල් රාජකීය සේවකයින්ගේ සහ ආරක්ෂකයින්ගේ ලැගුම්හල් ලෙසද, ඉහළ මහල් රාජකීය පවුලේ පෞද්ගලික කාමර, සභාගැබ් සහ පූජනීය මන්දිර ලෙසද භාවිතා කර ඇත.

ඝන බිත්ති

හිමාලයානු අධික ශීතලෙන් ආරක්ෂා වීම සඳහා මාලිගයේ බිත්ති ඉතා ඝනකම් ලෙස සකසා ඇති අතර, පහළ සිට ඉහළට යද්දී බිත්තිවල ඝනකම අඩුවන සේ බර පාලනය කර තිබීම විශේෂ ශිල්පක්‍රමයකි.


ලේ මාලිගයේ ඉහළම මහලට නැගී මොහොතකට දෙනෙත් පියාගන්න... ඉන්පසු බලන්න; ඔබ ඉදිරියේ දිගහැරෙන්නේ සාමාන්‍ය ලෝකයෙන් ඔබ්බට ගිය සිහිනමය දසුනකි.

මාලිගයේ ඉහළ සිට බලන විට මුළු ලේ (Leh) නගරයම, ඈතින් ගලා බසින සින්ධු (Indus) නිම්නය සහ ක්ෂිතිජය තෙක් පැතිරුණු හිමෙන් වැසුණු ශාන්ස්කාර් (Zanskar) කඳු වැටිය එකට යා වී පෙනෙන අන්දම සැබවින්ම හදවත නවතා තබන තරම් මනරම්ය. විශේෂයෙන්ම සූර්යයා අස්ත වන මොහොතේ (Sunset) රන්වන් පැහැති හිරු රැස් මාලිගයේ ගල් බිත්ති මතට සහ හිම කඳු මතට පතිත වන විට මැවෙන දසුන ඡායාරූප ශිල්පීන්ට කදිම පාරාදීසයකි.


වර්තමානයේ ඉන්දියානු ප්‍රාදේශීය පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව (ASI) මගින් පාලනය වන මෙම මාලිගය ඇතුළත කුඩා කෞතුකාගාරයක් පවත්වාගෙන යනු ලබයි.

මෙහිදී අතීත රාජකීයයන් පැළඳි වටිනා මැණික් ඔබ්බවන ලද ආභරණ, රන් රිදීවලින් කළ කිරුළු, රාජකීය ඇඳුම් පැළඳුම් මෙන්ම අවුරුදු 450කට වඩා පැරණි, ස්වාභාවික වර්ණක යොදා සිල්ක් රෙදි මත ඇඳ ඇති පූජනීය ටිබෙට් තාංකා (Thangka) බෞද්ධ චිත්‍ර දැකබලා ගත හැකිය.

පියගැට පෙළ නැගීම: මාලිගය ඇතුළත පටු, බෑවුම් සහිත ලී පියගැට පෙළ ඇති බැවින් පහසු පාවහන් (Walking shoes) පළඳින්න. ඔබත් දිනෙක හිමාලයේ මේ සුන්දර නිහඬතාවය අත්විඳින්න පෙරුම් පුරනවා නම්, අහස සිපගන්නා ලේ මාලිගයේ ඉහළම මහලට නැග හිමාලයානු සිසිල් සුළඟේ පහස විඳගන්න අමතක කරන්න එපා. මන්ද, සමහර ස්ථාන අප බලන්නට යනවාට වඩා, අපගේ ආත්මයට නිදහස ලබා දෙන බැවිනි. 

මූලාශ්‍ර 

Archaeological Survey of India (ASI): Monuments and Heritage Conservation in Ladakh.

Jammu & Kashmir & Ladakh Tourism Board: Official Historical Guide to Leh Palace.

Encyclopædia Britannica: Architecture of Namgyal Dynasty and Potala Palace comparison.


Location: Leh Palace, Ladakh, India 🇮🇳.

#LehPalace #LehLadakh #LadakhDiaries #LadakhTourism #PotalaOfLadakh #HimalayanVibes #IncredibleIndia #TravelGram #ExploreLadakh

මන්නට් හි සුන්දරත්වය.

වාස්තු විද්‍යාත්මක අලංකාරය කියන්නේ හුදෙක් මුදල් වටිනාකම හෝ වර්ග අඩි ප්‍රමාණය නෙවෙයි; ඒ තුළ තියෙන හැඟීම්බර ආත්මය, ගාම්භීරත්වය සහ කාලානුරූපී නිර්මාණශීලීත්වයයි. එලෙස බලන කල, ඉන්දියාවේ මහාරාජාවරුන්ගේ රාජකීය මාළිගා හෝ අතිනවීන මහල් නිවාස අතරින් පවා, මුම්බායි නුවර බන්ද්‍රා හී පිහිටි ශාරුක් ඛාන් සහ ගෞරි ඛාන් ගේ  මුහුදට මුහුණලා ඇති මන්නාත්" (Mannat) නිවස ඉන්දියාවේ වඩාත්ම සිත්ගන්නාසුලු, අලංකාරවත් නිවහන ලෙස හැඳින්වේ. 

1920 ගණන්වල 'විල්ලා වියානා' (Villa Vienna) නමින් III වන ශ්‍රේණියේ උරුමයක් සහිත බංගලාවක් ලෙස ඉදිකරන ලද මන්නාත් නිවස, ඓතිහාසික චාම් බව සහ නූතන ගාම්භීරත්වය මුසු වූ දුර්ලභ වාස්තු විද්‍යාත්මක නිර්මාණයකි. බන්ද්‍රා හි වෙරළ තීරයට මුහුණලා ඇති එහි සුදු පැහැති නව-සභාව්‍ය (Neoclassical) ඉදිරිපස පෙනුම, ග්‍රීක ලක්ෂණ පෙන්නන , අලංකාර බැල්කනි සහ ආරුක්කු ජනේලවලින් සමන්විත අතර, එය අතීත රාජකීය සිරිය සිහිපත් කරයි.

මෙම පැරණි ඉදිරිපස මුහුණතට පිටුපසින් ඇත්තේ, ප්‍රසිද්ධ වාස්තු විද්‍යාඥයින්ගේ සහ ගෞරි ගේ පෞද්ගලික නිර්මාණශීලීත්වයේ එකතුවෙන් බිහි වූ මහල් කිහිපයකින් යුත් අතිනවීන මන්දිරයකි. එය අතීත ඉන්දියානු කලාත්මක බවත්, නූතන ගෝලීය සුඛෝපභෝගී බවත් ඉතා සුමට ලෙස යා කරනු ලබයි.

මන්නාත් හි අභ්‍යන්තරය ප්‍රවේශමෙන් සැලසුම් කරන ලද මහල් හයකින් සමන්විත වේ. කලාකෘති සහ අතීත උරුමයන්: ඉතාලි මාබල් පොළොව, තේක්ක ලී පැනල සහ දුර්ලභ යුරෝපීය අතීත භාණ්ඩ සමඟින් ඉන්දියානු නූතන චිත්‍ර කලා එකතුවකින් මෙහි විසිත්ත කාමර අලංකාර වී ඇත.  බිම සිට සිවිලිම දක්වා වූ වීදුරු ජනේල හරහා අරාබි මුහුදේ මනරම් දර්ශනය මනාව දිස්වන අතර, සවස් යාමයේ රන්වන් හිරු එළිය නිවස තුළට ගලා එයි. පෞද්ගලික නිදන කාමරවලට අමතරව, විශාල පොත්ගුලක්, අතිනවීන පෞද්ගලික සිනමා ශාලාවක්, සිරස් උද්‍යාන සහ සන්සුන් බව සපයන අභ්‍යන්තර මළුවලින් ද මෙම මන්දිරය සමන්විත වේ.

අන්තිලියා (Antilia) වැනි අහස උසට උස මහල් ගොඩනැගිලි නූතන ඉංජිනේරු ශිල්පය විදහා දැක්වුවද, මන්නාත් යනු මානව සප්‍රමාණතාවය, කලාත්මක චරිතය සහ සැබෑ වාස්තු විද්‍යාත්මක අලංකාරය රැගත් නිවහනකි. අතීත උරුමයත්, නූතන සුඛෝපභෝගීත්වයත් අතර පාලමක් තනන එය, හුදෙක් නිවසක් පමණක් නොව මුම්බායි වෙරළ තීරයේ ජීවමාන කලාකෘතියකි.

ඉන්දියානු මහාරාජාවරුන්ගේ රාජකීය උරුමය

ඉන්දියාවේ මහාරාජාවරුන්ගේ ජීවන රටාව යනු අතිශය උත්කර්ෂවත්, විසිතුරු සහ අසමසම සුඛෝපභෝගීත්වයකින් පිරී පැවති යුගයක මතකයයි. නැගෙනහිර රාජකීය සම්ප්‍රදායන් සහ බටහිර නූතන සැපපහසුකම් අපූර්ව ලෙස මුසු කරගත් මොවුන්ගේ පෞද්ගලික ජීවිතය, කලාත්මක රුචිය සහ වාහන ලෝලීත්වය අදටත් ලෝකය පුරා මහත් කුතුහලයක් දනවන මාතෘකාවකි.

 රාජස්ථාන සහ හයිද්‍රාබාද් රාජකීයයන් වෙනුවෙන්ම තනි රන් සහ රිදී පාත්‍රවල ආහාර පිළිගන්වන ලදී. ජායිපූර් සහ පටියාලාහි මහාරාජාවරුන් පැරිස්, ලන්ඩන් වැනි නගරවලින් විශේෂයෙන් ගෙන්වා ගත් සේවකයන් සහ බටහිර විලාසිතා ඇඳුම් පැළඳුම් භාවිතා කළහ.

පෝලෝ (Polo) ක්‍රීඩාව සහ රාජකීය දඩයම් (Shikar) මොවුන්ගේ ප්‍රධාන විනෝදාංශ විය. ජායිපූර් හි මහාරාජා මාන් සිං (Man Singh II) ලොව ප්‍රකට පෝලෝ ක්‍රීඩකයෙකු වූ අතර, ඔහු වෙනුවෙන්ම අශ්වයන් සිය ගණනක් නඩත්තු කරන ලදී.

 වඩෝදරා හි ගයික්වාඩ් පවුල සහ මයිසූර් හි උඩයාර් රාජවංශය රාජා රවි වර්මා  (Raja Ravi Varma) වැනි ප්‍රකට චිත්‍ර ශිල්පීන් ලවා තමන්ගේ සහ පුරාණ කථාන්තරවල චිත්‍ර ඇඳගත්තේය. හයිද්‍රාබාද් හි නිසාම්වරයා ලොව පස්වන විශාලතම දියමන්තිය වන ජාකොබ් දියමන්තිය තමන්ගේ කඩදාසි තදකර තබන භාණ්ඩයක් (Paperweight) ලෙස භාවිතා කළ බව ප්‍රකට කරුණකි.

පටියාලා හි භූපින්දර් සිං මහාරාජා 1928 දී Cartier ආයතනය වෙත අතිවිශාල දියමන්ති සහ රූබි කැරට් දහස් ගණනක් ලබා දී "Patiala Necklace" නම් සුප්‍රසිද්ධ මාලය නිර්මාණය කරගත්තේය.

20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී Rolls-Royce සමාගමේ නිෂ්පාදනවලින් 20%කට වඩා මිලදී ගන්නා ලද්දේ ඉන්දියානු මහාරාජාවරුන් විසිනි. ආල්වාර් හි ජයි සිං මහාරාජා (Maharaja Jai Singh of Alwar) Rolls-Royce සමාගම තමන්ට දැක්වූ අසාධාරණයට  පිළිතුරු ලෙස, අලුත්ම Rolls-Royce රථ 7 ක් මිලදී ගෙන නගරයේ කුණු කසළ එකතු කිරීමට යෙදවූ බව ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වේ.

ජෝධ්පූර් සහ අල්වාර් මහාරාජාවරුන් දඩයම් සඳහා විශේෂයෙන් සවි කළ තුවක්කු සහ සෙවුම් ලාම්පු සහිත custom-built Rolls-Royce සහ Bentley රථ භාවිතා කළහ. වඩෝදරා සහ ගෝලියර් මහාරාජාවරුන් තමන්ගේ පෞද්ගලික භාවිතය සඳහා රනින් සහ රිදියෙන් කැටයම් කළ පෞද්ගලික දුම්රිය මැදිරි (Royal Saloons) පවා පවත්වාගෙන ගියහ. 1947 දී ඉන්දියාව නිදහස ලැබීමෙන් සහ පසුව රාජකීය වැටුප්  අහෝසි වීමෙන් පසුව මහාරාජාවරුන්ගේ බලය ගිලිහී ගියද, ඔවුන් එකතු කළ මෙම දුර්ලභ vintage වාහන, චිත්‍ර සහ ආභරණ අදටත් ලොව පුරා කෞතුකාගාරවල සහ පෞද්ගලික එකතූන්හි අසමසම වටිනාකමකින් යුතුව සුරක්ෂිතව පවතී.

මුලාශ්‍ර 

Indo-Saracenic

රන් පැහැයෙන් ගිලුණු වසන්තයක මතක තැවරූ කණිකොන්නා (Cassia fistula)

ගසක් පුරා රන්වන් සළුවක් පැළඳි දෙවඟනක සේ අහස දෙසට මුහුණ ලා සිටින ඒ සුන්දර රන් රෑන ඔබේ නෙත ගැටී තිබේද? කෙළවරක් නැති සුළං රැල්ලක එල්ලී පාවෙන රන්වන් කැස්කේඩයක් බඳු මේ මල් රෑන වෙනකක් නොව, අප කවුරුත් ආදරය කරන කණිකොන්නා  එසේත් නැත්නම් අපේ ඇහැළ මලයි.

ස්වභාවධර්මයා තමන්ගේ වර්ණ තාලයේ තිබූ දීප්තිමත්ම කහ පැහැය මුළුමනින්ම තවරා නිර්මාණය කළ මේ අභිමානවත් පුෂ්පය, දකුණු ආසියානු සංස්කෘතියේ හා සොබාදහමේ අසිරිය කැටි කළ අපූරු මල් වසන්තයක පෙරගමන්කරුවෙකි. özellikle ඉන්දියාවේ කේරළ ප්‍රාන්තයේ කණිකොන්නා යනු හුදෙක් මලක් පමණක් නොව, සෞභාග්‍යයේ සහ අලුත් පටන්ගැන්මක ජීවමාන සංකේතයයි.

කේරළ වැසියන්ට කණිකොන්නා කියන්නේ තමන්ගේ හදවතට ඉතා ආසන්න මලක්. ඔවුන්ගේ අලුත් අවුරුදු උදාව වන "විෂු" (Vishu) උත්සව සමයේදී අලුයම අවදි වී ප්‍රථමයෙන්ම දකින සුබ වස්තූන් අතර 'කණිකාණි' (Kanikkani) වෙන් කරන්නේ මේ රන්වන් ඇහැළ මල්වලින්. කෘෂ්ණ දෙවියන්ගේ සිරුරේ රැඳි රන් මාලයකට සමාන කරන මේ මල් දෙස අලුත් අවුරුද්දේ මුලින්ම නෙත් යොමු කිරීම මුළු වසරටම සිරියාව සහ සෞභාග්‍යය කැඳවන බව ඔවුන්ගේ විශ්වාසයයි.

Cassia fistula ලෙස උද්භිද විද්‍යාත්මකව හඳුන්වන මේ ශාකය, කොළ පාට පත්‍ර පරදවා මුළු ගසම වසාගනිමින් පිපී නිලන විට මැවෙන්නේ පුදුමාකාර චිත්ත රූපයක්. සිහින් සුළඟට සැලෙන ඒ රන්වන් මල් පෙති, අහසින් වැටෙන රත්රන් වැස්සක් (Golden Shower) මෙන් දිස්වන්නේ එබැවිනි. සෙවන සපයන තරමටම නෙතට සුවයක් දෙන කණිකොන්නා, ආයුර්වේද වෛද්‍ය විද්‍යාවේදීද සුවිශේෂී ඖෂධීය වටිනාකමකින් යුක්තය.

ස්වභාවධර්මයේ සොඳුරුතම වර්ණ සංයෝජනයක් නරඹන්නෙකුගේ හදවතට ගෙනෙන සන්සුන්කම වචනයෙන් විස්තර කළ නොහැක. රන්වන් ඇහැළ මලක් දකින සැමවිටම අපට මතක් කර දෙන්නේ, ජීවිතයේ සැඟවුණු දීප්තිමත් කාලපරිඡේදයන් හරිම වෙලාවට පෙති දිගහැරෙන බවයි.

ඔබේ ගෙවත්තේ හෝ මග තොටේදී හමු වූ මෙවැනිම සුන්දර ඇහැළ මල් මතකයක් ඔබේ හදවතේ තැන්පත්ව ති‍බේද?

#Kanikonna #GoldenShower #NatureBeauty #CassiaFistula #NaturePhotography #FlowersOfInstagram #SovereignNature #SpiritualVibes #VisualPoetry

දෙවියන්ගේම දේශයේ ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍ය චාරිකාව

සුන්දර වෙරළ තීරයන්, නිසංසල  ජලාශ  සහ සරුසාර කතන්දරවලින් පිරි කේරලය කියන්නේ හුදෙක් සංචාරක පාරාදීසයක් විතරක්ම නෙවෙයි! ඉන්දියාවේ වැඩිම සාක්ෂරතාවක් ඇති මෙම ප්‍රාන්තය, ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍ය ලෝකයට දායාද කළ විශිෂ්ටතම ලේඛකයින්ගේ සහ විස්මිත කතාන්දරවල උපන් බිමයි.

කේරලයේ ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍යයේ මූලයන් බ්‍රිතාන්‍ය යුගය දක්වා ඈතට දිව යන අතර, අධ්‍යාපනයට සහ භාෂා භාවිතයට ලැබුණු ඉහළ තැන නිසාම එය ඉතා ඉක්මනින් දේශීය අනන්‍යතාවක් සහිතව වර්ධනය වුණා. කේරලීය ඉංග්‍රීසි ලේඛකයින්ගේ විශේෂත්වය වන්නේ, ඔවුන් ඉංග්‍රීසි භාෂාව භාවිත කළද, ඒ තුළින් ජීවමාන කළේ කේරලයේ සුළඟ, පොල්ගස්, ගංගා සහ එදිනෙදා මිනිසුන්ගේ අත්දැකීම් වීමයි.

මෙම සාහිත්‍ය වංශකතාවේ කැපී පෙනෙන සන්ධිස්ථානයක් තැබූ ලේඛිකාවක ලෙස අරුන්දතී රෝයි (Arundhati Roy) හඳුන්වන්න පුළුවන්. ඇගේ බුකර් ත්‍යාග දිනූ "The God of Small Things" නවකතාව මුළු ලෝකයේම අවධානය කේරලයේ අයිමනම් නමැති පුංචි ගම්මානය වෙත යොමු කළා. එමෙන්ම, සූෆි හා ස්ත්‍රීවාදී තේමාවන් මෙන්ම තමන්ගේම ජීවන අත්දැකීම් නිර්භයව අකුරු කළ කමලා දාස් (Kamala Das), රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික මෙන්ම දාර්ශනික චින්තනයක් පෙරදැරි කරගත් ෂෂී තරූර් (Shashi Tharoor) සහ ප්‍රාදේශීය සංස්කෘතිය ලෝකයට ගෙන ගිය මනූ එස්. පිල්ලෙයි (Manu S. Pillai) වැනි ලේඛකයින් කේරලීය ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍යය ජාත්‍යන්තර තලයට ඔසවා තැබුවා.

කේරලයේ ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍යය යනු හුදෙක් භාෂා හැසිරවීමක් නෙවෙයි; එය සංස්කෘතික පාලමක්.  දේශීය කතන්දර කලාව, දේශපාලනික සවිඥානකත්වය සහ ස්වභාවසෞන්දර්යය ඉංග්‍රීසි වචන අතරින් ගලා එද්දී, පාඨකයා නිරායාසයෙන්ම ඒ අත්දැකීමට ලෝලී වෙනවා.

ඔබත් ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍යයට සහ කේරලයේ කතාන්දරවලට ආදරය කරන කෙනෙක්ද?

 ඔබ වඩාත්ම ආස කරන කේරලීය ලේඛකයා හෝ පොත මොකක්ද? 

 ඔබේ අදහස පහතින් Comment කරන්න

ඉන්දියානු සිනමාවේ රන් අරුණැල්ල

ලෝකයේ පැරණිතම මෙන්ම අතිවිශිෂ්ට සිනමා කර්මාන්තයක් හිමි ඉන්දියාව, අද වන විට ගෝලීය සිනමා ලෝකයම ආක්‍රමණය කර ඇත. එහෙත් මේ දැවැන්ත ගමන ආරම්භ වූයේ කෙසේදැයි ඔබ කවරදා හෝ සිතුවාද?

1930 ගණන්වල මුල් භාගයේදී 'චිත්‍රපට නිෂ්පාදන ආයතනබිහිවීමත් සමඟ ඉන්දියානු සිනමාව නව දිශානතියකට යොමු විය. එහි මංගල විශිෂ්ටතම නිර්මාණය වූයේ දේව්දාස් (1935) ය. පී.සී. බරුවාගේ අධ්‍යක්ෂණයෙන් හා රංගනයෙන් හැඩවුණු මෙම චිත්‍රපටය, සංවිධානාත්මක විවාහ ක්‍රමයට එරෙහිව නැගුණු ප්‍රබල සමාජ විරෝධයක් විය.

මේ අතරතුර, 1929 දී පිහිටුවන ලද 'ප්‍රභාත් ෆිල්ම් සමාගම' සිනමාව තවත් ඉදිරියට ගෙන ගියේය. මරාති බසින් 'ප්‍රභාත් ෆිල්ම් සමාගම' (Prabhat Film Company) යටතේ වී.ජී. ඩම්ලේ (Vishnupant Govind Damle) සහ එස්. ෂෙයික් ෆට්ටෙලාල් විසින් නිර්මාණය කළ 'සන්තුකාරම්' (1936) චිත්‍රපටය, වැනිස් සිනමා උළෙලේ සම්මානයකට පාත්‍ර වෙමින් ජාත්‍යන්තර කීර්තියට පත් පළමු ඉන්දියානු චිත්‍රපටය බවට පත්විය. එපමණක් නොව, බොම්බේ ටෝකීස් හි හිමාංශු රායි අධ්‍යක්ෂණය කළ 'අචුත් කන්‍යා' (1936) හරහා කුල හා පන්ති භේද සහ සමාජ අසමානතාවයන් නිර්භයව ප්‍රශ්න කරනු ලැබීය.

හින්දි සිනමාවේ ස්වර්ණමය යුගය රාජ් කපූර්, බිමල් රායි සහ ගුරු දත් වැනි දැවැන්තයන්ගේ ආගමනයෙන් පෝෂණය විය. 'අවාරා , 'Do Bigha Zamin' and 'Devdas'' වැනි චිත්‍රපට හරහා ඉන්දියානු සමාජයේ පන්ති පරතරය, ග්‍රාමීය දුෂ්කරතා සහ ප්‍රේමයේ අසාර්ථකත්වය සංවේදීව ගවේෂණය කෙරිණි.

කෙසේ වෙතත්, 1970 ගණන් වන විට වාණිජ සිනමාවේ ගීත-නැටුම් සහ පවුලේ නාට්‍යවලට එරෙහිව, බෙංගාලි සිනමා වංශකතාවේ දැවැන්තයන් වන සත්‍යජත් රායි, Ritwik Ghatak  සහ ම්‍රිනාල් සෙන්ගේ ආභාසය ලැබූ නව පරම්පරාවක් බිහි විය. 'පාතර්පංචාලි' හරහා සත්‍යජත් රායි ඉන්දියානු සිනමාවට අන්කම් නැති ජාත්‍යන්තර කීර්තියක් ගෙන දුන් අතර, පූනේ සිනමා ආයතනයෙන් බිහි වූ නවක සිනමාකරුවෝ සමාජයේ ගැඹුරු මාතෘකා නිර්භයව ස්පර්ශ කළහ.

අද වන විට ප්‍රධාන ධාරාවේ වාණිජ සිනමාවලෝක වෙළඳපොළ ආධිපත්‍යය දරයි. ගීත-නැටුම් රටා ක්‍රමානුකූල වීම, ජාතික-රාජ්‍ය සංකල්පය තදින් රෝපණය වීම සහ විදෙස්ගත ඉන්දියානු ප්‍රජාවගේ ආස්ථානයන් සිනමාව තුළ ප්‍රධාන තැනක් ගනී. කෙටියෙන් කිවහොත්, ඉන්දියානු සිනමාව යනු හුදෙක් විනෝදාස්වාදය ම පමණක් නොව, එය අපගේ සමාජීය ප්‍රවාහයන් සහ ජීවන යථාර්ථය මනාව පිළිබිඹු කරන සජීවී දර්පණයකි!

ඔබ නරඹා ඇති අමතක නොවන පැරණි ඉන්දියානු චිත්‍රපටය කුමක්ද? අදහස් කමෙන්ට් කරන්න .

වැලි ගල් මත නැඟෙන අතීත රාවය

 

විශාල, කැටයම් සහිත ප්‍රාකෝටා ලී දොරටුවෙන් ඇතුළුවීම යනු හුදෙක් දොරක් පියනඟා යෑමක් නොව, කාලයේ සීමා මායිම් පසුකර යෑමකි. පැරණි නගරයේ පටු, වංකගිරි වැනි වීදි අතරින් ඔබ්බට වන්නට පිහිටා ඇති මෙම ස්ථානය සැබැවින්ම ජීවමාන කලා කෘතියකි: එය අතීතයේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය සහ නූතන අලංකාරය මනාව යාකරන වසර 200 ක් පැරණි ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද හැවේලියකි (ඓතිහාසික මන්දිරයකි). වරක් කාන්තාරයේ වැලි අතරේ විනාශ වී යාමේ තර්ජනයට ලක්ව තිබූ මෙම ඓතිහාසික මැදමිදුල සහිත මන්දිරය, අද සංස්කෘතික උරුමයේ, හස්ත කර්මාන්තයේ සහ සදාතනික තේජසේ අභිමානවත් සලකුණක් ලෙස නැවත නැඟී සිටියි.

19 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ධනවත් වෙළෙන්දන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද මෙම මන්දිරයේ සෑම අඟලක්ම අපූරු කතාවක් පවසයි. ඉහළ බලන විට, සූක්ෂම ලෙස කැටයම් කරන ලද ජාරෝකා (ලී බැලකනි) දැකගත හැකිය. එදා රජවරුන් සහ සිටුවරුන් මද්දහනේ දැඩි හිරු රශ්මියෙන් ආරක්ෂා කරමින්, සන්ධ්‍යා කාලයේ සීතල සුළඟ ගෙතුළට පැමිණවීමට මෙම ලී ජාලක සමත් විය. ඉතා සුපරීක්ෂාකාරීව සිදු කරන ලද ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාවලියේදී, ප්‍රවීණ ශිල්පීන් වසර ගණනාවක් පුරා සාම්ප්‍රදායික හුනු බදාම, ස්වාභාවික වර්ණක සහ පැරණි ගල් කැට භාවිත කරමින් එහි අතීත ශෝභාව නැවත මතු කර ගත්හ. කාලයාගේ ඇවෑමෙන් සිදු වූ හානිය මකා දමනවා වෙනුවට, මෙම ප්‍රතිසංස්කරණය මඟින් එකී අතීත සලකුණු අගය කොට ඇත: මැලවී ගිය මල් සහිත බිතුසිතුවම් නැවත සියුම් ලෙස වර්ණගන්වා ඇති අතර, හස්තකර්මාන්තයෙන් නිමවූ තේක්ක දොරවල්වල ස්වාභාවික රන්වන් පැහැය නැවත ඔපගන්වා තිබේ.

හැවේලියේ මධ්‍යයේ ඇත්තේ විවෘත මැදමිදුලයි (චවුක්). අතින් අතුරන ලද අලංකාර අභ්‍යන්තර කැබිලි මතට වැටෙන හිරු එළිය, අතීත පිත්තල බඳුන්, වෙල්වට් අසුන් සහ ජල තටාක ඒකාලෝක කරයි. මැදමිදුල වටා පිහිටි පැරණි නිදන කාමර, ආරුක්කු සහිත උස වහලවල්, පැරණි මාදිලියේ ඇඳන් සහ සූක්ෂම ලෙස එකතු කරන ලද නූතන පහසුකම් සහිත සුඛෝපභෝගී කාමර බවට පත්කර ඇත. පුරාණ වාස්තු විද්‍යාව සහ නූතන සපසුව අතර ඇති මෙම පරස්පරතාව, අතීත රාජකීය අත්දැකීමක් විඳගන්නා අතරම නූතන සුඛෝපභෝගීත්වයද අත්විඳීමට සංචාරකයින්ට අවස්ථාව සලසා දෙයි.

සන්ධ්‍යාව උදාවෙත්ම, මැදමිදුල මායාකාරී සහ ශාන්ත පරිසරයක් බවට පත්වේ. පහන් එළියෙන් හස්තකර්මාන්ත ගල් බිත්ති මත මෘදු සෙවනැලි ඇඳෙන අතර, රැයේ පිපෙන සමන්පිච්ච මල් සුවඳ මුළු පරිසරයම සුවඳවත් කරයි. පැරණි කුළුණු අතරින් සිතාර් වාදනයේ මෘදු නාදය රැව්පිළිරැව් දෙන අතර, විවෘත අහස යට තාරකා දිලිසෙන්නට පටන් ගනී. මෙම ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද මන්දිරයේ ලැගුම් ගැනීම යනු හුදෙක් ස්ථානයක රැඳී සිටීමක් නොවේ; එය අතීතය වීදුරු ආවරණයක් පිටුපස සඟවා තබනු වෙනුවට, සෑම අස්සක් මුල්ලක් නෑරම ආදරයෙන් අලුත් කළ ජීවමාන කථාන්දරයක කොටස්කරුවෙකු වීමකි.

Heritage Boutique Hotels

UNESCO Heritage Restoration Guidelines

සොබාදහමේ අපූරු කුමරකු

 

මීදුමෙන් වැසුණු උදෑසනක, තුහින බින්දු මත පතිත වන හිරු රැස් කඩළපොටක් තරම් වූ සුරූපී ජීවියකු මත වැටී දිළීසෙන අයුරු ඔබ කවදා හෝ දැක තිබේද? සොබාදහම විසින් මවන ලද අතිශය ಸೂක්ෂ්ම හා විශ්මිත නිර්මාණ අතර, සමනලුන් යනු නෙතට කඳුළක් මෙන්ම සතුටක් ගෙන දෙන අසිරිමත් කලා කෘතියකි. ඒ අතරින් ඉන්දියානු උප මහද්වීපයේ වැසිවනාන්තර, වියළි තණකොළ බිම් හා මල් යහන් අතර සැරිසරන 'Grass Jewel' සහ 'Tiny Grass Blue' වැනි අතිශය කුඩා සමනල විශේෂ, සැබැවින්ම සොබාදහමේ අසමසම විස්මයන් ලෙස හැඳින්විය හැකිය.

Lycaenidae නමින් හැඳින්වෙන බ්ලූස් (Blues) සමනල පවුලට අයත් මොවුන්, සාමාන්‍යයෙන් අප දකින විශාල හා වර්ණවත් සමනලුන්ට වඩා බෙහෙවින් වෙනස්ය. මිලිමීටර් 12 ත් 15 ත් අතර වන අතිශයින් කුඩා පියාපත් විහිදුමක් හිමි මොවුන්ගේ කය කොතරම් સૂක්ෂ්ම ද යත්, මිනිස් අතක ඇඟිලි තුඩක් මත හෝ කුඩා මල් පෙත්තක් මත පහසුවෙන් රඳවා ගත හැකිය. පියාපත් පුරා විසිරී ඇති සියුම් නිල්, අළු සහ දුඹුරු පැහැ මිශ්‍ර වූ ආලෝක පරාවර්තනයන්, මොවුන්ට අසමසම සුන්දරත්වයක් එක් කරයි. විශාල ලෝකයක ජීවත් වුවද, ඉතා කුඩා අවකාශයක සිය සීමිත දිවිය අපූරුවට ගත කරන මොවුන්, සොබාදහමේ සැබෑ නිහඬ කවියෝ වෙති.

මොවුන්ගේ මේ අල්ප මැනවි ස්වභාවය පිටුපස ඇත්තේ අපූරු පරිසර විද්‍යාත්මක වැදගත්කමකි. තණකොළ අතර සැඟවී ජීවත් වන මොවුන්, පස පෝෂණය කිරීමට සහ පරාගණ ක්‍රියාවලියට දක්වන දායකත්වය ඉතා වැදගත්ය. මිනිසාගේ කාර්මික දියුණුවත් සමඟ පරිසරය දූෂණය වීම සහ ස්වභාවික වාසස්ථාන අහිමි වීම නිසා මේ අපූරු ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ද අද වන විට විවිධ අභියෝගවලට මුහුණ දී සිටී. එබැවින්, මේ කුඩා සමනලුන් රැක ගැනීම යනු හුදෙක් සත්ත්ව විශේෂයක් රැක ගැනීමක් පමණක් නොව, අප ජීවත් වන මහ පොළොවේ සමස්ත පරිසර පද්ධතියේ සමබරතාව සුරක්ෂිත කිරීමකි.

අපගේ කඩිමුඩියේ ගලා යන කාර්යබහුල ජීවිත අතරේ, මොවුන් වැනි අතිශය સૂක්ෂ්ම ජීවීන් දෙස මොහොතකට නෙත් යොමු කිරීම කොතරම් සැනසිලිදායකද? දැවැන්ත ප්‍රශ්න හා අභියෝග මැද අතරමං වන මිනිස් සත, මේ කුඩා සමනලයාගේ කුඩා පියාපත් පහසින් පවා කොතරම් විශාල ජීවන පාඩමක් උකහා ගන්නේද! සොබාදහමේ සෑම කුඩා අංශුවකම කොතරම් අපූරු අරුතක් හා සුන්දරත්වයක් සැඟවී ඇත්දැයි මොවුන් අපටියාළුවෙන් සිහිපත් කර දෙයි. එබැවින්, මේ පොළොව මත අප සමඟ ජීවත් වන කුඩාම ජීවියා පවා අගයමින්, ඔවුන්ට හුස්ම ගැනීමට සුදුසු නිදහස් පරිසරයක් උරුම කර දීම අප සැමගේම වගකීම වන්නේය.

ජීවිතයේ ආත්මීය සන්සුන්කම සොයා යන සංචාරය

 ඇතැම් දවස්වලට මුළු ලෝකයම දුවන්නේ එකම හතිලෑමක් සමඟිනි. නගරබද වීදිවල වාහන නලා හඬ, ජංගම දුරකථනවල නොනැවතී ඇහෙන නොටිෆිකේෂන් ශබ්ද සහ දින දර්ශනයේ කොටු පිරවූ වැඩ ලැයිස්තු මැද අපට අපවම මඟහැරී යයි. නමුත්, මදකට නතර වී, ගැඹුරු හුස්මක් ගෙන, ඔබේ හදවතේ ගැස්මට සවන් දෙන්නට ඔබ කවදා හෝ උත්සාහ කර තිබේද? ජීවිතයේ සැබෑම සුන්දරත්වය සැඟවී ඇත්තේ බාහිර ලෝකයේ ඝෝෂාව මැද නොව, අප සතුටින් වැළඳගන්නා නිශ්ශබ්දතාවයේ සහ ආත්මීය සන්සුන්කම තුළය.

අපේ ජීවිතය හරියට නිවසක් වැනිය. එහි ජනෙල් කවුළු නිරන්තරයෙන්ම විවෘතව තැබුවහොත්, පිටතින් හමා එන දූවිලි හා කුණාටු නිවස ඇතුළත අපවිත්‍ර කර දමනු ඇත. අපගේ මානසික ශක්තිය (Energy) සහ අභ්‍යන්තර සාමය (Inner Peace) රැකගැනීම ද එවැනිය. බාහිර ලෝකයෙන් එල්ල වන ඍණාත්මක බලපෑම්වලට අපගේ අනන්‍යතාවය හෝ චරිත ස්වභාවය වෙනස් කිරීමට ඉඩ නොදිය යුතුය.

මේ සඳහා කදිම ඔසුවක් වන්නේ සොබාදහම හා බද්ධ වීමයි. හිමිදිරි උදෑසනක තණකොළ අග රැඳි පිනිබිඳුවක සිසිලස විඳීම, කඳු මුදුනක මීදුම් සළුවක එතීම හෝ නිහඬව පොතක පිටු පෙරළීම වැනි සරල දේවල් තුළින් අපට අපේම ආත්මය සමඟ අලුතින් සංවාදයක යෙදිය හැකිය. ජීවිතයේ මතකයන් සහ සිතුවිලි අකුරු බවට පෙරළන නිර්මාණාත්මක දිනපොත් ලිවීම (Creative Journaling) හරහා ද සිතේ ඇති අවුල්සහගත බව පලවා හැර, මනස පිරිසිදු කරගත හැකිය.

ලෝකය වෙනස් කිරීමට පෙර අප අපවම හඳුනාගත යුතුය. ජීවිතය යනු හුදෙක් ඉලක්ක හඹා යන තරඟ බිමකට වඩා, විඳවිය යුතු නොව විඳිය යුතු සුන්දර චාරිකාවකි. බාහිරින් පැමිණෙන කුණාටු මැද වුවද, ඔබේ අභ්‍යන්තර සාමය නමැති පහන නොනිමී රන්වන් ආලෝකයෙන් දැල්වෙන්නට හරින්න. අවසානයේදී, අප සැබවින්ම ජීවත් වී ඇත්තේ බාහිර ලෝකය ජයගත් දවස්වල නොව, අපේම ආත්මය සමඟ සමාදානයෙන් සහ සතුටින් නිහඬව ගතකළ සුන්දර මොහොතවල් තුළ පමණි. ඔබේ අභ්‍යන්තර ශක්තිය සුරකිමින්, ආදරයෙන් සහ සන්සුන්කමෙන් ජීවිතයට මුහුණ දෙන්න.

කලිබංගන් වැලි තලාවෙන් මතුවන අපූරු රහස

අද අපි රස විඳින හැපෙනසුළු තන්දුර් නාන් (Tandoor Naan) වල සුවඳත්, උණුසුම් කිරිපිඬුවල මියුරු රසයත් අද ඊයේ බිහි වූවක් නොවේ. ඒ පසුපස ඇත්තේ අදින් වසර දහස් ගණනකට එපිට දිවෙන, විශ්මිත ඓතිහාසික සූපශාස්ත්‍රයේ පරිණාමයකි. වර්තමාන ඉන්දියානු සහ දකුණු ආසියාතික ආහාර සංස්කෘතියේ මුල් බැසගත් මෙම අසිරිමත් කතාවේ රන් කඩඉම් අතරට එක්වන අපූරු පුරාවිද්‍යාත්මක භූමියක් වන්නේ රාජස්ථානයේ සරස්වතී නදි තීරයේ පිහිටි කලිබංගන් (Kalibangan) ප්‍රදේශයයි.

ඉතිහාසයේ සැඟවුණු රසයන් සොයා අප ආපසු හැරී බලන විට, ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයේ කෘෂිකර්මාන්තයේ මුල්ම අඩිතාලම වැටෙන්නේ වයඹදිග බලුචිස්තානයේ මෙහර්ගාර් (Mehrgarh) ශිෂ්ටාචාරයෙනි. ක්‍රිස්තු පූර්ව 6500 තරම් ඈත අතීතයක තිරිඟු සහ බාර්ලි වගාවෙන් ඇරඹි මේ ගමන, ක්‍රි.පූ. 3 වන සහස්‍රය වන විට ගෝදාවරි, ක්‍රිෂ්ණා සහ කාවේරි ගංගා නිම්න දක්වා පුළුල් විය. එකල විසූ ජනතාව විශාල මැටි පාත්‍ර වල පිස පිළියෙල කරගත් ධාන්‍ය කැඳ වර්ග අනුභව කළ අතර, එය හුදෙක් කුසගින්න නිවාගැනීමට එහා ගිය ප්‍රජා භෝජන සංග්‍රහයන්ගේ සමාරම්භයක සංකේතය විය.

නමුත් මේ සූපශාස්ත්‍ර ගමන වඩාත් විප්ලවීය පෙරළියකට ලක් වන්නේ ක්‍රි.පූ. 3000-2000 කාලයේ ගොඩ නැගුණු ඉන්දු නිම්න හෙවත් හරප්පා ශිෂ්ටාචාරයත් සමඟය. පන්ජාබ් සහ සින්ද් නිම්න ආශ්‍රිතව මතුවූ මෙම නාගරික ශිෂ්ටාචාරය, අතිරික්ත කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනය මත පදනම් වූ අතිශය විවිධාංගීකරණය වූ ආහාර සංස්කෘතියක් ගොඩනැගීය. එහි කේන්ද්‍රස්ථානයක් වූ රාජස්ථානයේ කලිබංගන් පුරාවිද්‍යා බිම, අදටත් පුදුම උපදවන සාක්ෂි රැසක් ඉතිරි කර තිබේ. ලෝකයේ මෙතෙක් සොයාගත් පැරණිතම "ක්‍රිස්ක්‍රොස්" (Criss-cross) එනම් එකිනෙකට හරස් අතට සීසාන ලද කුඹුරු හමුවන්නේ මෙහිදීය. එකල ගොවීන් එකම බිම් කැබැල්ලක බෝග වර්ග කිහිපයක් එකවර වගා කිරීම සඳහා මෙම ක්‍රමය භාවිත කරන්නට ඇත.

වඩාත් කුතුහලය දනවන කරුණ වන්නේ, කලිබංගන් හි කැණීම්වලින් අඟුරු බවට පත් වූ බාර්ලි ධාන්‍ය දහස් ගණනක් සමඟින් මඩෙන් කපරාරු කරන ලද කුඩා උඳුන් හමුවීමයි. වර්තමාන ලෝකය පුරා අතිශයින් ජනප්‍රිය "තන්දුර්" උඳුනේ ආදිතම සහ පැරණිතම ස්වරූපය එයයි. තිරිඟු පාන් ප්‍රධාන ආහාරය කරගත් හරප්පා වැසියන්, මෙසපොතේමියාව සමඟ පැවැتی වෙළඳ සබඳතා හරහා මස් සහ පාන් පිසීමේ විදේශීය ක්‍රමවේදයන් ද සිය මුළුතැන්ගෙට එකතු කර ගත්හ.

වෛදික යුගයේ උදාවත් සමඟ සමාජය තුළ කුල ක්‍රමය සහ පවිත්‍රතා සංකල්ප මතුවීමත් සමඟ ආහාර රටාව තවත් වෙනස් මඟකට පිවිසියේය. සමාජ ආර්ථිකයේ කේන්ද්‍රස්ථානය බවට ගවයා පත්වීම නිසා කිරි, ගෝතෙල් සහ දීකිරි ආහාරයට බහුලව එක් විය. ධාන්‍ය සහ බාර්ලි කිරි සමඟ මුසු කොට සකස් කළ "ඕඩන" (Odana) මෙකල අතිශයින් ජනප්‍රිය විය. ගෘහස්ථ ලිප මත දෙවියන් උදෙසා පූජා පැවැත්වීම සහ "සෝම" පානය භාවිතය ද මේ යුගයේ සංස්කෘතියේ කොටසක් විය.

ඉන් අනතුරුව ක්‍රිස්තු පූර්ව 6 සහ 3 සියවස් අතර ගංගා නිම්නය ආශ්‍රිතව සිදුවූ දෙවන නාගරීකරණය සහ බුදුදහමේ පහළ වීම සමඟ ආහාරය පිළිබඳ දාර්ශනික දෘෂ්ටියක් බිහි විය. ආහාරය යනු හුදෙක් තෘප්තියක් නොව, සමස්ත ජීවන චක්‍රයේම පැවැත්ම තීරණය කරන අනුපමේය ශක්ති ප්‍රභවයක් ලෙස සැලකිණි. දැඩි දුෂ්කරක්‍රියා පැවදි සමයේ බුදුරජාණන් වහන්සේට ශරීර ශක්තිය සහ මනසේ සමාධිය ලබා දුන් සුජාතා සිටු දේවියගේ කිරිපිඬු දානය, පවිත්‍ර ආහාරයේ තිබිය යුතු උතුම් බව සංකේතවත් කරන සුන්දර නිදසුනකි.

ඉන්දියානු ආහාර සංස්කෘතිය යනු හුදෙක් රසයේ සෙවීමක් පමණක් නොව, එය මානව ශිෂ්ටාචාරයේ තාක්ෂණික, ආගමික සහ දාර්ශනික පරිණාමයේ සජීවී කැඩපතකි. අතීතයේ කලිබංගන් වැලි තලාවෙන් ඇරඹි ඒ සුවඳවත් සූපශාස්ත්‍ර ගමන, අදටත් අපේ දෛනික කෑම මේසය හැඩගස්වන අයුරු සැබැවින්ම විශ්මිතය.


මූලාශ්‍ර
Indian Food A Historical Companion - K. T. Achaya

පෙරදිග ආභරණ කලාවේ නිර්මාණශීලීත්වය

 

පෞරාණික මධ්‍යතන යුගයේ පෙරදිග ආභරණ නිෂ්පාදනය, මානව කලාත්මක ප්‍රකාශනයේ වඩාත්ම කැපී පෙනෙන පරිච්ඡේදයක් නියෝජනය කරයි. මෙසපොතේමියාව, පර්සියාව, මධ්‍යම ආසියාවේ සිට චීනය සහ ඊජිප්තුව දක්වා වූ කලාප පුරා පැතිරුණු පෙරදිග රන්කරණය සහ මැණික් කැටයම් සම්ප්‍රදායන්, සහස්‍ර ගණනාවක් පුරා ලෝක සංස්කෘතිය හැඩගැස්වූ තාක්ෂණික හා සෞන්දර්යාත්මක පදනමක් සපයන ලදී.

පෞරාණික යුගයේදී  (granulation), සූක්ෂ්මව නිර්මාණය කල තන්තු කැටයම් (filigree), සහ (cloisone)  වැනි ලෝහ ශිල්පක්‍රම නූතන ලෝකය පවා අභිබවා යන මට්ටමේ විශිෂ්ටත්වයකට ළඟා විය.එම නිර්මාණ ශිල්පීන් රන්, රිදී මෙන්ම ලැපිස් ලාසුලි, කාර්නීලියන්, ඇගස්ට් සහ ටර්කොයිස් වැනි අර්ධ මැණික් වර්ග බහුලව භාවිත කළහ.

මෙම නිර්මාණ ඔවුන්ගේ ගැඹුරු සංකේතාත්මක වටිනාකමකින් ද ,  ආගමික සහ දේශපාලනික වැදගත්කමකින් ද යුක්ත විය. රජවරුන්, පූජකයන් සහ ප්‍රභූන් විසින් දේවත්වයේ බලය පෙන්වීමට, මරණින් මතු ජීවිතයේ ආරක්ෂාවට සහ සමාජ තත්ත්වය සංකේතවත් කිරීමට සංකීර්ණ ඔටුනු, යන්ත්‍ර, මුද්‍රා මුදු සහ උරපට පැළඳ සිටියහ.

මධ්‍යතන යුගයේදී, විශේෂයෙන්ම සේද මාවත ඔස්සේ සිදු වූ වෙළඳ ජාලයන්ගේ ව්‍යාප්තියත් සමඟ, ආභරණ විලාසිතා සහ නිෂ්පාදන ක්‍රමවේදවල දැවැන්ත අන්තර්-සංස්කෘතික හුවමාරුවක් සිදු විය. සංචාරක ගෝත්‍රිකයන්ගේ සත්ව රූප මෝස්තර, පර්සියානු ලෝහ ශිල්ප සම්ප්‍රදායන් සහ සංකීර්ණ ඉස්ලාමීය ජ්‍යාමිතික හා අක්ෂර රටා එකිනෙක මුසු විය. කරාබු, වළලු සහ පටි තහඩු වැනි පුද්ගලික අභරණවලට අමතරව, මංගලික පාත්‍ර, මැණික් එබ්බවූ කඩු සහ අලංකාර පෙට්ටි නිර්මාණය කිරීමට ද එකල රන්කරුවෝ පෙළඹුණහ.

අද වන විට, රාජ්‍ය අර්මිටේජ් කෞතුකාගාරයේ (State Hermitage Museum) විශේෂ භාණ්ඩාගාරයේ තැන්පත් කර ඇති එකතු වැනි සංරක්ෂිත කලාකෘති, වටිනා ඓතිහාසික සාක්ෂි ලෙස පවතී. පෞරාණික හා මධ්‍යතන යුගයේ පෙරදිග රන්කරුවන් තාක්ෂණික නිපුණතාව සහ සංස්කෘතික සංකේතවේදය එකට එකතු කරමින් අතිවිශිෂ්ට නිර්මාණ බිහි කළ ආකාරය ඒවායින් මනාව පැහැදිලි වේ.

මූලාශ්‍ර 

Untreasured Empire 

Ancient Gold and Silver from Central Asia and the Silk Road