අද අපි රස විඳින හැපෙනසුළු තන්දුර් නාන් (Tandoor Naan) වල සුවඳත්, උණුසුම් කිරිපිඬුවල මියුරු රසයත් අද ඊයේ බිහි වූවක් නොවේ. ඒ පසුපස ඇත්තේ අදින් වසර දහස් ගණනකට එපිට දිවෙන, විශ්මිත ඓතිහාසික සූපශාස්ත්‍රයේ පරිණාමයකි. වර්තමාන ඉන්දියානු සහ දකුණු ආසියාතික ආහාර සංස්කෘතියේ මුල් බැසගත් මෙම අසිරිමත් කතාවේ රන් කඩඉම් අතරට එක්වන අපූරු පුරාවිද්‍යාත්මක භූමියක් වන්නේ රාජස්ථානයේ සරස්වතී නදි තීරයේ පිහිටි කලිබංගන් (Kalibangan) ප්‍රදේශයයි.
ඉතිහාසයේ සැඟවුණු රසයන් සොයා අප ආපසු හැරී බලන විට, ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයේ කෘෂිකර්මාන්තයේ මුල්ම අඩිතාලම වැටෙන්නේ වයඹදිග බලුචිස්තානයේ මෙහර්ගාර් (Mehrgarh) ශිෂ්ටාචාරයෙනි. ක්‍රිස්තු පූර්ව 6500 තරම් ඈත අතීතයක තිරිඟු සහ බාර්ලි වගාවෙන් ඇරඹි මේ ගමන, ක්‍රි.පූ. 3 වන සහස්‍රය වන විට ගෝදාවරි, ක්‍රිෂ්ණා සහ කාවේරි ගංගා නිම්න දක්වා පුළුල් විය. එකල විසූ ජනතාව විශාල මැටි පාත්‍ර වල පිස පිළියෙල කරගත් ධාන්‍ය කැඳ වර්ග අනුභව කළ අතර, එය හුදෙක් කුසගින්න නිවාගැනීමට එහා ගිය ප්‍රජා භෝජන සංග්‍රහයන්ගේ සමාරම්භයක සංකේතය විය.
නමුත් මේ සූපශාස්ත්‍ර ගමන වඩාත් විප්ලවීය පෙරළියකට ලක් වන්නේ ක්‍රි.පූ. 3000-2000 කාලයේ ගොඩ නැගුණු ඉන්දු නිම්න හෙවත් හරප්පා ශිෂ්ටාචාරයත් සමඟය. පන්ජාබ් සහ සින්ද් නිම්න ආශ්‍රිතව මතුවූ මෙම නාගරික ශිෂ්ටාචාරය, අතිරික්ත කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනය මත පදනම් වූ අතිශය විවිධාංගීකරණය වූ ආහාර සංස්කෘතියක් ගොඩනැගීය. එහි කේන්ද්‍රස්ථානයක් වූ රාජස්ථානයේ කලිබංගන් පුරාවිද්‍යා බිම, අදටත් පුදුම උපදවන සාක්ෂි රැසක් ඉතිරි කර තිබේ. ලෝකයේ මෙතෙක් සොයාගත් පැරණිතම "ක්‍රිස්ක්‍රොස්" (Criss-cross) එනම් එකිනෙකට හරස් අතට සීසාන ලද කුඹුරු හමුවන්නේ මෙහිදීය. එකල ගොවීන් එකම බිම් කැබැල්ලක බෝග වර්ග කිහිපයක් එකවර වගා කිරීම සඳහා මෙම ක්‍රමය භාවිත කරන්නට ඇත.
වඩාත් කුතුහලය දනවන කරුණ වන්නේ, කලිබංගන් හි කැණීම්වලින් අඟුරු බවට පත් වූ බාර්ලි ධාන්‍ය දහස් ගණනක් සමඟින් මඩෙන් කපරාරු කරන ලද කුඩා උඳුන් හමුවීමයි. වර්තමාන ලෝකය පුරා අතිශයින් ජනප්‍රිය "තන්දුර්" උඳුනේ ආදිතම සහ පැරණිතම ස්වරූපය එයයි. තිරිඟු පාන් ප්‍රධාන ආහාරය කරගත් හරප්පා වැසියන්, මෙසපොතේමියාව සමඟ පැවැتی වෙළඳ සබඳතා හරහා මස් සහ පාන් පිසීමේ විදේශීය ක්‍රමවේදයන් ද සිය මුළුතැන්ගෙට එකතු කර ගත්හ.
වෛදික යුගයේ උදාවත් සමඟ සමාජය තුළ කුල ක්‍රමය සහ පවිත්‍රතා සංකල්ප මතුවීමත් සමඟ ආහාර රටාව තවත් වෙනස් මඟකට පිවිසියේය. සමාජ ආර්ථිකයේ කේන්ද්‍රස්ථානය බවට ගවයා පත්වීම නිසා කිරි, ගෝතෙල් සහ දීකිරි ආහාරයට බහුලව එක් විය. ධාන්‍ය සහ බාර්ලි කිරි සමඟ මුසු කොට සකස් කළ "ඕඩන" (Odana) මෙකල අතිශයින් ජනප්‍රිය විය. ගෘහස්ථ ලිප මත දෙවියන් උදෙසා පූජා පැවැත්වීම සහ "සෝම" පානය භාවිතය ද මේ යුගයේ සංස්කෘතියේ කොටසක් විය.
ඉන් අනතුරුව ක්‍රිස්තු පූර්ව 6 සහ 3 සියවස් අතර ගංගා නිම්නය ආශ්‍රිතව සිදුවූ දෙවන නාගරීකරණය සහ බුදුදහමේ පහළ වීම සමඟ ආහාරය පිළිබඳ දාර්ශනික දෘෂ්ටියක් බිහි විය. ආහාරය යනු හුදෙක් තෘප්තියක් නොව, සමස්ත ජීවන චක්‍රයේම පැවැත්ම තීරණය කරන අනුපමේය ශක්ති ප්‍රභවයක් ලෙස සැලකිණි. දැඩි දුෂ්කරක්‍රියා පැවදි සමයේ බුදුරජාණන් වහන්සේට ශරීර ශක්තිය සහ මනසේ සමාධිය ලබා දුන් සුජාතා සිටු දේවියගේ කිරිපිඬු දානය, පවිත්‍ර ආහාරයේ තිබිය යුතු උතුම් බව සංකේතවත් කරන සුන්දර නිදසුනකි.
ඉන්දියානු ආහාර සංස්කෘතිය යනු හුදෙක් රසයේ සෙවීමක් පමණක් නොව, එය මානව ශිෂ්ටාචාරයේ තාක්ෂණික, ආගමික සහ දාර්ශනික පරිණාමයේ සජීවී කැඩපතකි. අතීතයේ කලිබංගන් වැලි තලාවෙන් ඇරඹි ඒ සුවඳවත් සූපශාස්ත්‍ර ගමන, අදටත් අපේ දෛනික කෑම මේසය හැඩගස්වන අයුරු සැබැවින්ම විශ්මිතය.
මූලාශ්‍ර
Indian Food A Historical Companion - K. T. Achaya
