සමුද්‍ර තීරයක සංගීත සටහන්

"බොහෝ දෙනෙකුට ගෝව යනු නිල් පැහැති මුහුද, රන්වන් වැලිතලා සහ රාත්‍රී සාදයන්ගෙන් පිරුණු පාරාදීසයකි. නමුත් හිරු බැස යන සැන්දෑවක, පැරණි පෘතුගීසි පන්නයේ නිවසක සඳලුතලයකින් ඇසෙන 'මැන්ඩෝ' ගීතයකට කන් දුන් අයෙකුට ගෝවේ සැබෑ ආත්මය හමුවේ. ඒ ආත්මය සැඟව ඇත්තේ එහි ගෘහ නිර්මාණ තුළ ඇඳි 'අසූලෙජොස්' සිතුවම් සහ සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ පරිණාමය වූ අපූර්ව සංගීත සම්ප්‍රදායන් තුළය."

පෘතුගීසි පෑහීම සහ ඉන්දියානු අනන්‍යතාවය අතර දෝලනය වන ගෝවේ සංගීතය සහ කලාව, ලොව වෙනත් කිසිදු ප්‍රදේශයක දැකගත නොහැකි අපූර්ව මුහුණුවරක් ගනී. දශක හතරකට වැඩි පෘතුගීසි පාලනය විසින් දායාද කළ බටහිර ශිල්පීය ක්‍රම සහ කොන්කනි සංස්කෘතියේ ගැමි සුවඳ එක්තැන් වූ විට ගෝවේ කලා සම්ප්‍රදාය නිර්මාණය වේ.

ගෝවේ ආවේණික සංගීතය සහ කලාව පිළිබඳ විග්‍රහාත්මක විමසුමක් පහත දැක්වේ.

ගෝවේ සංගීතය ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් දෙකකට බෙදිය හැකිය.

 සම්ප්‍රදායික කොන්කනි ජන සංගීතය සහ පෘතුගීසි ආභාෂය ලත් අර්ධ-ශාස්ත්‍රීය සංගීතය. ගෝවේ සංගීතයේ කූටප්‍රාප්තිය ලෙස සැලකෙන්නේ මැන්ඩෝ ය. මෙය ආදරය, විරහව සහ සමාජ දේශපාලන කරුණු තේමා කරගත් ගීත විශේෂයකි. මෙහිදී බටහිර වයලීනය සහ ගිටාරය සමඟ දේශීය 'ගුමොට්' (Ghumot) නම් බෙරය වාදනය කිරීම විශේෂත්වයකි.

'ඩකිනී' යනු ගෝවේ කතෝලික සංගීතඥයන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද, හින්දු සංස්කෘතික තේමාවන් රැගත් ගීත විශේෂයකි.ඩකිනී (Dulpod) වේගවත් රිද්මයක් සහිත ගීත විශේෂයකි. සාමාන්‍යයෙන් මැන්ඩෝ ගීතයකින් පසුව ගායනා කරන මෙය, එදිනෙදා ජීවිතයේ හාස්‍යජනක සිදුවීම් අලලා නිර්මාණය වී ඇත.

• තේමාව

• ගංගාවකින් එතෙර වීමට බලාපොරොත්තුවෙන් සිටින දේවදාසී නර්තන ශිල්පිනියකගේ කතාව බොහෝ විට මෙයට පාදක වේ. 

• මෙය බටහිර තාලයන් සහ ඉන්දියානු ජන සංගීතය අතර පවතින සුසංයෝගයට හොඳම උදාහරණයකි.

ඩල්පොඩ් (Dulpod)

මැන්ඩෝ ගීතයකට පසුව ගැයෙන වේගවත් රිද්මයක් සහිත ගීත විශේෂය ඩල්පොඩ් ලෙස හැඳින්වේ.

• තේමාව

•  එදිනෙදා ජීවිතයේ සිදුවන හාස්‍යජනක සිදුවීම්, රැකියාවන් සහ සමාජ සිරිත් විරිත් මෙහි තේමාවන් වේ.

•  මෙය ඉතා ප්‍රීතිමත් සහ නර්තනයට උචිත සංගීත ශෛලියකි.

ටියාටර් (Tiatr) මෙය ගෝවටම ආවේණික වූ සංගීත නාට්‍ය කලාවකි. මෙහි කථා වස්තුවට වඩා ප්‍රේක්ෂකයන් ආකර්ෂණය වන්නේ එහි ඇතුළත් දේශපාලන උපහාසය සහ සමාජ විවේචනය සහිත ගීත නිසාය.

ගෝවේ ජන සංගීතයේ අනන්‍යතාවය රඳා පවතින්නේ එහි භාවිතා වන සුවිශේෂී භාණ්ඩ මතයි:

• ගුමොට් (Ghumot)

• මැටි කළයක කටට උරග සමක් බැඳ සාදන බෙරයකි. මෙය ගෝවේ ජන සංගීතයේ හදගැස්ම ලෙස සැලකේ.

• කන්සාල්ලෙම් (Kansallem)

• තාලය රැකගැනීම සඳහා භාවිතා කරන ලෝහමය තාලම්පට විශේෂයකි.

• ෆුග්ඩි (Fugdi)

•  කාන්තාවන් විසින් ගායනා කරමින් ඉදිරිපත් කරන ජන සංගීත සහ නර්තන විශේෂයකි. මෙහිදී සංගීත භාණ්ඩ රහිතව හුස්ම මඟින් නිකුත් කරන ශබ්ද (Whistling sound) භාවිතා කිරීම විශේෂත්වයකි.

• සුවාරි (Suvari)

• පන්සල් උත්සව ආශ්‍රිතව පවත්වන සම්ප්‍රදායික වාද්‍ය වෘන්දයකි. මෙහිදී බෙර, තාලම්පට සහ නලා වර්ග භාවිතා වේ.

 1980 සහ 90 දශකවල ගෝවට පැමිණි 'හිපි' සංස්කෘතිය සමඟ බිහි වූ ගෝවා ට්‍රාන්ස් (Goa Trance) අද වන විට ගෝවේ නවීන සංගීත අනන්‍යතාවයේ කොටසක් බවට පත්ව ඇත.

2. නර්තන කලාව

ජන සහ ආගමික මුහුණුවර

ගෝවේ නර්තන කලාවන් තුළ හින්දු සහ කතෝලික යන ද්විත්ව සංස්කෘතීන්හි බලපෑම මනාව පිළිබිඹු වේ.

දෙඛ්නි (Dekhni)

මෙහි තේමාව වන්නේ හින්දු තරුණියක පල්ලියකට හෝ ආගමික ස්ථානයකට යන ගමනයි. මෙය ඉතා ලාලිත්‍යවත් නර්තනයකි.

ෆුග්ඩි (Fugdi) සහ ධාලෝ (Dhalo): මේවා ගෝවේ කාන්තාවන් අතර ජනප්‍රිය ජන නර්තනයන්ය. සාමාන්‍යයෙන් 'ගනේෂ් චතුර්ථී' වැනි උත්සව කාලවලදී ගායනා කරන ගීත සමඟ මේවා ඉදිරිපත් කෙරේ.

කූන්බි (Kunbi)

 ගෝවේ ආදිවාසී ජන කොටසක් වන කූන්බිවරුන්ගේ මෙම නර්තනය, ඔවුන්ගේ සරල බව සහ වෙහෙස මහන්සිය විදහා දක්වන්නකි.

3. දෘශ්‍ය කලාව සහ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය

ගෝවේ කලාව පියවි ඇසට හසුවන ප්‍රධානතම තැනක් වන්නේ එහි ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සහ අත්කම් නිර්මාණ තුළයි. අසූලෙජොස් (Azulejos): මෙය ගෝවට පෘතුගීසීන්ගෙන් ලැබුණු අගනා දායාදයකි. අතින් සිතුවම් කළ නිල් පැහැති සෙරමික් ටයිල් කලාව ගෝවේ පැරණි නිවෙස්වල සහ පල්ලිවල අලංකාරය වැඩිකරයි.

බැරොක් (Baroque) ශෛලියේ පල්ලි සහ 'දීප්ස්තම්භ' සහිත සුවිශේෂී ගෝවේ පන්සල් කලාව ඉංජිනේරු ශිල්පයට එහා ගිය කලාත්මක බවක් පෙන්වයි.

ගුමොට් (Ghumot) නිර්මාණය

 මැටි කළයකින් සහ උරග සමකින් සාදන මෙම බෙරය, ගෝවේ සංගීත භාණ්ඩ නිෂ්පාදන කලාවේ අද්විතීය නිර්මාණයකි. (වර්තමානයේ මෙය පරිසර හිතකාමී ලෙස වෙනස් කර ඇත).

ගෝවේ කලාව සහ සංගීතය යනු හුදෙක් ප්‍රාන්තයක ලක්ෂණ පමණක් නොව, එය විවිධ ජාතීන් සහ ආගම් එකිනෙකා සමඟ සහජීවනයෙන් වෙලී ගිය ආකාරය පෙන්වන ජීවමාන සාක්ෂියකි. පෘතුගීසි ගිටාරයේ තත් අතරින් ඇසෙන කොන්කනි පදවැල් ගෝවේ සැබෑ ආත්මය ලොවට කියාපායි.ගෝවේ ජන සංගීතය යනු හුදෙක් ශ්‍රවණය කරන්නක් නොව, එම ප්‍රදේශයේ ඉතිහාසය, ආගමික සහජීවනය සහ මිනිසුන්ගේ හදගැස්ම විදහා දක්වන ජීවමාන කලාගාරයකි.

ඉතින් ඔබ මීළඟ වතාවේ ගෝවේ රන්වන් වෙරළක පියවර තබන විට, ඒ නිහඬතාවයට මොහොතක් කන් දෙන්න. ඈතින් ඇසෙන නන්නාඳුනන තනුවක පවා සියවස් ගණනක ඉතිහාසයක් සහ සංස්කෘතික අරගලයක ජයග්‍රහණය සැඟව තිබෙනු ඔබට දැනෙනු ඇත. මන්ද, ගෝව යනු නැරඹිය යුතු තැනක් නොව, විඳිය යුතු රිද්මයකි!"

සුන්දරබන්ස් සහ බොන් බිබී ප්‍රවාදය

ඉන්දියාවේ සහ බංග්ලාදේශයේ සීමා මායිම් අතර විසිරී පවතින, ලොව විශාලතම කඩොලාන අසිරිය හෙවත් සුන්දරබන්ස් (Sundarbans) යනු හුදෙක් වනාන්තරයක්ම පමණක් නොවේ. එය සොබාදහමේ රුදුරු බවත්, මිනිසාගේ අහිංසක විශ්වාසයත් එකට පැටලුණු අද්භූත ලෝකයකි. එහි සැරිසරන සෑම මිනිසෙකුගේම හදගැස්ම පාලනය කරන්නේ වනයේ රජු වන "ව්‍යාඝ්‍රයා" සහ වනයේ රැකවලිය වන "බොන් බිබී" දෙවඟනයි.

මී පැණි සොයන්නන්, දැව කපන්නන් සහ ධීවරයන් සිය ජීවන අරගලය සඳහා මඩ පෑගීමට පෙර වැඳ වැටෙන්නේ බොන් බිබී දෙවඟන ඉදිරියේය. ඇය වනයේ අසිරිමත් රැකවලියයි.මෙම ඇදහීම තුළ හින්දු හෝ මුස්ලිම් භේදයක් නැත. සැවොම එකම පූජාසනයක් ඉදිරියේ ඇයගේ ආශිර්වාදය පතන්නේ වනය ඉදිරියේ සියල්ලන්ම සමාන බව පසක් කරමිනි.

ජනප්‍රවාදයට අනුව, අහිංසක "දුක්ඛේ" නම් පිරිමි ළමයා ව්‍යාඝ්‍ර රකුසෙකු වූ "දක්ඛින් රායි" ගේ ගොදුරක් වීමට ගිය මොහොතේ, ඔහුව බේරාගත්තේ බොන් බිබී ය. එතැන් පටන් මිනිසාට හානි නොකරන ලෙසට රකුසා සමඟ ඇති කරගත් එම ගිවිසුම අදටත් වනයේ නොලියවුණු නීතියකි.

දක්ඛින් රායිගේ මව වන "නාරායනී" දේවිය සහ බොන් බිබී අතර ඇති වූ දරුණු ගැටුම කෙළවර වූයේ සාමකාමී බෙදාගැනීමකිනි. වනයේ බල ප්‍රදේශ බෙදා හදා ගනිමින් ඔවුන් ඇති කරගත් එම සහයෝගීතාව, මිනිසා සහ සොබාදහම අතර තිබිය යුතු සමතුලිතතාවය කියා පායි.

සුන්දරබන්ස් වැසියන්ගේ විශ්වාසය වන්නේ එහි වසන ව්‍යාඝ්‍රයන් හුදු සතුන් නොවන බවයි. ඔවුන්ට මිනිස් කටහඬවල් අනුකරණය කරමින් මිනිසුන්ව මුලා කර මරණය වෙත කැඳවාගෙන යාමේ අද්භූත බලයක් ඇත. මේ නිසාම, වනයේ ගැඹුරට යන කිසිවෙකු තමාගේ හෝ තම සගයාගේ නම ශබ්ද නගා පවසන්නේ නැත. මන්ද, එම නම ව්‍යාඝ්‍රයාගේ මුවට වැටුණු සැනින් මරණය තීරණය වන බැවිනි.

වනයේ නොලියවුණු චාරිත්‍ර

 වනයට ඇතුළු වන සෑම කණ්ඩායමක්ම තමන්ව හඳුන්වා ගන්නේ ඇයගේ දරුවන් ලෙසය. එම කණ්ඩායම් හැඟීම ඔවුන්ට තනි නොවන බවට ආරක්ෂාවක් සපයයි.

ව්‍යාඝ්‍රයා සැමවිටම පහර දෙන්නේ නොසිතන මොහොතක පිටුපසිනි. තමන් දෙස කවුරුන් හෝ බලා සිටින බවට සත්වයා මුලා කිරීම සඳහා, මිනිසුන් සිය හිස පිටුපසට මිනිස් රුවක් සහිත වෙස් මුහුණක් පැළඳීමට පුරුදු වී සිටිති. මෙය බිය සහ බුද්ධිය අතර කරන අමුතුම සටනකි.

සුන්දරබන්ස් හි මෙම ජනප්‍රවාද හුදු මනඃකල්පිත කතාන්දර නොවේ; ඒවා මාරක ව්‍යාඝ්‍රයන් සහ අනුකම්පාවක් නැති සොබාදහම හමුවේ මිනිසා සිය පැවැත්ම තහවුරු කරගැනීම සඳහා ගොඩනගාගත් ආත්මීය පළිහකි.

බටහිර බෙංගාලයේ සුන්දරබන්ස් (Sundarbans) වනාන්තරය

"සුන්දරී" (Sundari) යනු ඉන්දියාවේ සහ බංග්ලාදේශයේ සුන්දරබන්ස් (Sundarbans) කඩොලාන වනාන්තර පද්ධතියේ දක්නට ලැබෙන වඩාත්ම සුවිශේෂී සහ ප්‍රමුඛතම ශාක වර්ගයයි. විද්‍යාත්මකව මෙය Heritiera fomes ලෙස හඳුන්වනු ලබනවා.

මෙම ශාකය පිළිබඳව වැදගත් කරුණු කිහිපයක් මෙන්න:

 "සුන්දරබන්ස්" යන නාමය පවා මෙම "සුන්දරී" ශාකයේ බහුලත්වය නිසා ඉන් බිඳී ආවක් බව සැලකෙනවා. (බෙංගාලි බසින් 'සුන්දර' යනු ලස්සන වන අතර 'බන්' යනු වනාන්තරයයි).

 මෙය මීටර් 15-25ක් පමණ උසට වැඩෙන විශාල ශාකයකි. එහි පත්‍රවල යටි පැත්ත රිදී පැහැයට හුරු ස්වභාවයක් ගන්නා නිසා හිරු එළියේදී එය විශේෂ දීප්තියක් පෙන්වනවා.

කඩොලාන ශාකයක් බැවින්, මඩ සහිත පසෙහි වාතය අඩු නිසා මෙම ශාකයට පොළොවෙන් ඉහළට විහිදුණු "ශ්වසන මුල්" පවතී. මේවා හරහා ශාකය වායුගෝලයෙන් ඔක්සිජන් ලබා ගනී.

සුන්දරී ශාකයේ දැව ඉතා ශක්තිමත් සහ ජලයට ඔරොත්තු දෙන සුළුයි. මේ නිසා අතීතයේ සිටම බෝට්ටු තැනීමට, පාලම් ඉදි කිරීමට සහ දැව කණු ලෙස භාවිතා කිරීමට මෙම ශාකය යොදා ගැනෙනවා.

 සාගර ජල මට්ටම ඉහළ යාම සහ ලවණතාව වැඩිවීම හේතුවෙන් වර්තමානයේ මෙම සුන්දරී ශාක ක්‍රමයෙන් විනාශ වීමේ තර්ජනයකට (Dieback disease) මුහුණ දී තිබෙනවා.

ලොව විශාලතම බෙංගාලි ව්‍යාඝ්‍ර (Royal Bengal Tiger) ගහනය වසන මෙම සුන්දරබන්ස් වනාන්තරයේ පැවැත්මට "සුන්දරී" ශාකය ඉතා වැදගත් මෙහෙයක් ඉටු කරනවා.

හුදෙකලාව තුළින් ඔබව සොයා යන ගමන

බොහෝ දෙනෙකුට තනිවම සංචාරය කිරීම යන සිතුවිල්ල පවා බියකරු එකක් විය හැකියි. එවැනි වෙලාවක "මට පාලුවක් දැනෙයිද? ඒක ආරක්ෂිත වෙයිද? මම අතරමං වුණොත් මොකද වෙන්නේ?" වැනි ප්‍රශ්න වැලක් සිතට නැගීම සාමාන්‍ය දෙයක්. මෙවැනි සැක සංකා ඇතිවීම ස්වභාවික වුවත්, අපේ ජීවිතය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කළ හැකි අත්දැකීම් ලැබීමෙන් අපව වළක්වන්නේ ද ඒවාම

තනිව සංචාරය කිරීම යනු හුදෙකලා වීමක් නොවේ. එය නිදහස පිළිබඳ කතාවකි. තමාගේම මාවතක් තෝරා ගැනීමට, තමාට රිසි වේගයකින් ඉදිරියට යාමට සහ බාහිර ලෝකයේ ඝෝෂාවෙන් තොරව තමා කවුදැයි හඳුනා ගැනීමට ලැබෙන නිදහසයි. ඔබ ඔබේ සුවපහසු කලාපයෙන් (Comfort Zone) බැහැර වූ විට, ඔබ කොතරම් දක්ෂ හා සම්පත්දායක පුද්ගලයෙකු දැයි ඔබටම වැටහෙනු ඇත. දින චර්යාව සැලසුම් කිරීමේ සිට අලුත් ස්ථාන සොයා යාම සහ තීරණ ගැනීම දක්වා වූ සෑම ක්‍රියාවක්ම ඔබ තුළ ප්‍රබල ආත්ම විශ්වාසයක් සහ ස්වාධීනත්වයක් ඇති කරයි.

අප බොහෝ දෙනෙකුට සංචාරය යනු පවුලේ අය හෝ මිතුරන් පිරිසක් සමඟ එක්ව කරන විනෝදජනක අත්දැකීමකි. නමුත් කිසිවෙකුගේ සහයකින් තොරව, තමාටම රිසි ගමනක් තනිවම යාමට සිතීම පවා ඇතැමෙකුට බියකරු හැඟීමක් විය හැකිය. "මට පාලුවක් දැනෙයිද? අතරමං වුණොත් උදව් කරන්නේ කවුද? මම ආරක්ෂිත වෙයිද?" වැනි ප්‍රශ්න වැලක් අපේ සිතට නැගෙන්නේ නිරායාසයෙනි. එහෙත්, ජීවිතයේ එක් වතාවක් හෝ ඔබ තනිවම සංචාරය කළ යුතුමය. ඒ මන්ද යත්, එම හුදෙකලා පියවර ඔබ තුළ ඇති කරන්නා වූ පරිවර්තනය වෙනත් කිසිදු අත්දැකීමකින් ලබාගත නොහැකි බැවිනි.

තනිව සංචාරය කිරීමේ ඇති ප්‍රධානතම සතුට නම් ස්වයං අනාවරණය (Self-discovery) සඳහා ලැබෙන ඉඩකඩයි. අනෙක් අය සමඟ කරන නිරන්තර කතාබහ හෝ එකඟතාවලින් තොරව, වෙනදා ඔබ මගහැරෙන කුඩා දේවල් කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීමට මෙහිදී අවස්ථාව ලැබේ. වීදි වෙළඳපොළක වර්ණ, දේශීය ජීවන රටාවේ රිද්මය හෝ ඉර බැස යන මොහොතක ඇති නිහඬ සුන්දරත්වය ඔබව පුදුමයට පත් කරනු ඇත. එම අත්දැකීම ඔබටම පමණක් සීමා වූ ඉතා පෞද්ගලික හා අර්ථවත් එකක් බවට පත්වන්නේ එහිදීය.

එමෙන්ම, තනිව සංචාරය කිරීම යනු ලෝකයෙන් වෙන්වීමක් නොවේ. ඇත්ත වශයෙන්ම, එය ඔබව නව සබඳතා කෙරෙහි විවෘත කරයි. ආගන්තුකයන් මිතුරන් බවට පත්වන අතර, කෙටි කතාබහවල් නොමැකෙන මතකයන් බවට පත්වෙයි. ඔබ තනිව සිටින විට මිනිසුන්ගේ ආගන්තුක සත්කාරවල ඇති උණුසුම වැඩිපුර දැනෙන්නට පටන් ගනී. එවිට ඔබ අන් අයව විශ්වාස කිරීමටත්, වඩාත් වැදගත් ලෙස ඔබවම විශ්වාස කිරීමටත් ඉගෙන ගනු ඇත.

තනිව සංචාරය කිරීමේ සැබෑ චමත්කාරය පවතින්නේ ස්වාධීනත්වය සහ සබඳතා අතර ඇති එම සමතුලිතතාවය තුළයි. අමතක නොවන මතකයන් නිර්මාණය කර ගැනීමට ඔබට අන් අයගේ සහය අත්‍යවශ්‍ය නොවන බවත්, ඒ සඳහා අවශ්‍ය සියල්ල ඔබ තුළම පවතින බවත් ඔබ මෙහිදී වටහා ගනී. ඔබ වරක් එම නිදහස අත්විඳි පසු, මුළු ලෝකයම ඔබ වෙනුවෙන් විවෘතව පවතින බව ඔබට වැටහෙනු ඇත.

"තනිව යන ගමනක් නිම වී ආපසු එන විට ඔබේ කැමරාවේ පමණක් නොව, ඔබේ හදවතේ ද අයිතිකරුවෙකු නැති සොඳුරු මතකයන් දහසක් ඉතිරි වනු ඇත. එම මතකයන් ඔබට කියා දෙන්නේ ජීවිතයේ සැබෑ සතුට පවතින්නේ අන් අය මත යැපීම තුළ නොව, තමාගේම ආත්මය සමඟ පවත්වන ඒ අපූර්ව මිතුදම තුළ බවයි. සැබවින්ම, තනිව යන ගමනක් යනු ලෝකය සොයා යාමක් නොව, ඔබ තුළම සැඟවී සිටින ඔබව සොයා යාමකි."

"ඔබත් කවදා හෝ මෙවැනි තනි ගමනක් ගොස් තිබේද? ඔබේ අත්දැකීම් අප සමඟ බෙදාගන්න

කාලය නතර වූ නිම්නය

"මනුෂ්‍ය වාසයෙන් ඔබ්බට, කාලය පවා නතර වී ඇතැයි හැඟෙන තැනක, රළු පර්වතයන් සහ හිමෙන් වැසුණු ශිඛර අතර සැඟවුණු දිව්‍යමය නිම්නයක් තිබේ. එය හිමාලයේ හුදෙකලා වූ මාවත් ඔස්සේ ඇදෙන සංචාරකයෙකුට හමුවන 'සීතල කාන්තාරයයි'. ඉන්දියාවේ හිමාචල් ප්‍රදේශයේ පිහිටි ලාහුල් සහ ස්පිටි නිම්නය හුදෙක් භූමි ප්‍රදේශයක් නොව, සොබාදහමේ රළු සුන්දරත්වයත්, ටිබෙට් බෞද්ධ සංස්කෘතියේ ගැඹුරු නිශ්ශබ්දතාවයත් එකිනෙක වෙළුණු මනස්කාන්ත සිහිනයකි. අහස සිඹින කඳු පන්තිවල නිහඬ බව බිඳින්නේ හමායන සීතල සුළඟත්, ඈතින් ඇසෙන විහාරස්ථානයක ඝණ්ඨා නාදයත් පමණි. එන්න, අපි මේ අසිරිමත් නිම්නයේ සැඟවුණු රහස් සොයා පියමං කරමු."

හිමාලයේ උස් කඳු වැටි අතර සැඟවුණු, ලෝකයේ වෙනත් කිසිදු තැනකට සමාන කළ නොහැකි අද්භූත මෙන්ම සිත්ගන්නාසුලු බිම්කඩක් වේ නම් ඒ හිමාචල් ප්‍රදේශයේ පිහිටි ලාහුල් සහ ස්පිටි නිම්නයයි. මෙය බොහෝ දෙනා හඳුන්වන්නේ "සීතල කාන්තාරය" (Cold Desert) යන නමිනි.

ලාහුල් සහ ස්පිටි යනු පින්තූරයකට වඩා ප්‍රබල දසුනකි. එක් පසෙකින් අහස සිඹින, හිමෙන් වැසුණු කඳු මුදුන් ද, අනෙක් පසින් කිසිදු ගසක් කොළක් නැති රළු පර්වත ද දකින්නට ලැබේ. තද නිල් පැහැති අහසත්, ඒ යටින් විහිදෙන දුඹුරු සහ අළු පැහැති කඳු පන්තිත් මැදින් ගලා බසින ස්පිටි නදිය මෙම භූමියට එක් කරන්නේ දිව්‍යමය ස්වරූපයකි.

"හඳේ විල" ලෙස හැඳින්වෙන චන්ද්‍රතාල් විල ස්පිටි හි පිහිටි සුන්දරම ස්ථානයකි. මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 14,000කට වඩා උසින් පිහිටි මෙම විල, අඩ සඳක හැඩය ගනී. දවසේ විවිධ වේලාවන්හිදී අහසේ පැහැය අනුව විලේ ජලය තද නිල්, කොළ සහ රන්වන් පැහැයට හැරෙන ආකාරය සැබවින්ම විශ්මයජනකය.

ස්පිටි නිම්නයේ පිහිටි හික්කිම් (Hikkim) ගම්මානය සුවිශේෂී වන්නේ එහි ලොව උසින්ම පිහිටි තැපැල් කාර්යාලය තිබෙන බැවිනි. එමෙන්ම කොමික් (Komic) ගම්මානය ලෝකයේ මෝටර් රථයකින් යා හැකි උසින්ම පිහිටි ගම්මානය ලෙස සැලකේ. මෙම ගම්මානවල ජීවත් වන මිනිසුන්ගේ සරල බව සහ ආගන්තුක සත්කාරය ඔබේ ගමනට අමතක නොවන මතකයක් එක් කරනු ඇත.

මෙම නිම්නය ටිබෙට් බෞද්ධ සංස්කෘතියේ කේන්ද්‍රස්ථානයකි. දහස් වසරකට වඩා පැරණි ටැබෝ (Tabo) විහාරය සහ කන්දක් මුදුනේ බලකොටුවක් මෙන් පෙනෙන කී (Key) විහාරය මෙහි ප්‍රධාන තැන් වේ. මෙම විහාර තුළ ඇති පැරණි සිතුවම් සහ නිසල වටපිටාව සිතට පුදුමාකාර සාමයක් ගෙන දෙයි.

"නූතන ශිෂ්ටාචාරයේ කෘතිම ආලෝක ධාරාවන්ගෙන් දහස් ගව්වක් ඈතින් පිහිටි ස්පිටි නිම්නය, රාත්‍රිය උදාවත් සමඟ දිව්‍යමය රංග භූමියක් බවට පත්වෙයි. මෙහි අහස හුදෙක් තරු පිරි වියනක් නොව, විශ්වයේ රහස් හෙළි කරන නිහඬ මහා කාව්‍යයකි. ඝන අන්ධකාරය රජයන නිම්නය මතින්, කිරි සයුරක් වැනි මන්දාකිණිය (Milky Way) එහා මෙහා විහිද යන්නේ, ස්වභාවධර්මය විසින් රිදී කුඩු ඉසින ලද කළු පැහැති සේද රෙද්දක් අහසේ එල්ලා ඇති අයුරිනි.

හිමෙන් වැසුණු උස් කඳු මුදුන් දෙස බලන විට, තරු පන්ති එම කඳු මුදුන් මත විවේක ගන්නවාක් මෙන් පෙනේ. මෙහිදී තරු පෙනෙන්නේ ඉතා සමීපයෙනි; ඒවා කෙතරම් දීප්තිමත්ද යත්, අහස දෙස බලා සිටින ඕනෑම අයෙකුට තමා විශ්වය සමඟ තනි වී ඇතැයි යන හැඟීම දැනෙයි. තරු නිවී නිවී දැල්වෙන මේ අසිරිමත් දසුන, ජෝතිෂ්‍ය ලෝලීන්ට විශ්වයේ රිද්මය හඳුනා ගැනීමටත්, ඡායාරූප ශිල්පීන්ට කාලය නතර කළ හැකි අගනා දසුන් හසුකර ගැනීමටත් ලැබෙන දුර්ලභ තෑග්ගකි. ඒ නිහඬ බව මැද, තරු එළියෙන් නැහැවුණු ස්පිටි රාත්‍රිය, ජීවිතයේ සැඟවුණු අරුත් සොයන ඕනෑම හදවතකට සැනසීමක් ගෙනෙනු නිසැකය."

"අවසානයේදී, ලාහුල් සහ ස්පිටි නිම්නය යනු අපේ දෑස් පිනවන සංචාරක ගමනාන්තයක් පමණක්ම නොවේ. එය මිනිසා සහ සොබාදහම අතර ඇති අසමසම ඉවසීම සහ බැඳීම කියාපාන ජීවමාන සාක්ෂියකි. ලොව උසින්ම පිහිටි තැපැල් කන්තෝරුවේ සිට ආදරණීයයෙකුට ලියන ලිපියක් මෙන්ම, චන්ද්‍රතාල් විල අසල ගෙවන නිහඬ මොහොතක්ද ඔබේ ආත්මයට අමුතුම ආලෝකයක් එක් කරනු ඇත. ඔබ නැවතත් කාර්යබහුල ලෝකයට පා තැබුවද, ස්පිටි හි නිල්වන් අහස සහ මීදුමෙන් වැසුණු විහාරස්ථාන ඔබේ මතකයේ සදාකාලිකව ලැගුම් ගනු ඇත. මන්ද, ඇතැම් ගමන් අවසන් වන්නේ සිතියමකින් නොව, අපේ ජීවිතය දෙස බලන අලුත් දැක්මකිනි."

"හිනැහෙන්න, සිනාසෙන්න, සතුටින් ඉන්න... කවුද දන්නේ හෙටක් තියෙයිද කියලා"

"සිනමාව යනු මනුෂ්‍ය චර්යාවන් සහ මානසික තත්ත්වයන් පිළිබිඹු කරන කැඩපතකි."ජීවිතය යනු රෝස පෙති මතින් ඇවිද යන ගමනක් නොවන බව අප කවුරුත් දන්නා සත්‍යයකි. නමුත්, එම කටුක ගමන සිනහවක් තුළින් අර්ථවත් කරන්නේ කෙසේද යන්නත්, මරණයේ අඳුරු සෙවනැල්ල හමුවේ ජීවිතයට ආලෝකයක් ලබා දෙන්නේ කෙසේද යන්නත් පිළිබඳව 'Kal Ho Naa Ho' චිත්‍රපටය අපට අපූරු පාඩමක් කියා දෙයි.ෂාරුක් ඛාන්, ප්‍රීති සින්ටා සහ සයිෆ් අලි ඛාන් රංගනයෙන් දායක වූ "Kal Ho Naa Ho" (කල් හෝ නා හෝ) චිත්‍රපටය යනුආදරය, වේදනාව සහ පරිත්‍යාගය යන මානුෂීය හැඟීම්වල පවතින ගැඹුරු මනෝවිද්‍යාත්මක පැතිකඩ ස්පර්ශ කරන මෙම සිනමාපටය, හුදෙක් බොලිවුඩ් ආදර කතාවකට එහා ගිය මනෝවිද්‍යාත්මක විග්‍රහයකි."

එමඟින් විග්‍රහ වන ප්‍රධාන මනෝවිද්‍යාත්මක මානයන් කිහිපයක් පහත පරිදි හඳුනාගත හැකිය.

1. මරණාසන්න මනෝභාවය සහ ජීවිතය දෙස බැලීම (Existential Psychology)

චිත්‍රපටයේ මධ්‍යම චරිතය වන අමන්, තමා මිය යන බව දැන දැනත් සතුටින් සිටීමට උත්සාහ කරයි. මෙහිදී "පවතින මොහොතේ ජීවත් වීම" (Living in the moment) යන සංකල්පය අවධාරණය කෙරේ.

තම අසනීපය හමුවේ ඔහු අසරණ නොවී, එය වසං කරමින් අන් අයගේ ජීවිත ආලෝකමත් කිරීමට උත්සාහ කිරීම තුළින් මරණය පිළිබඳ භීතිය (Death Anxiety) කළමනාකරණය කරන ආකාරය දැකගත හැකිය.

චිත්‍රපටය ආරම්භයේදී නයිනාගේ චරිතය තුළින් ගැඹුරු විශාදයක ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරයි.

පියාගේ සියදිවි නසාගැනීම සහ පවුලේ ආර්ථික ප්‍රශ්න ඇයව අකාලයේ වගකීම් දැරීමට පොළඹවන අතර, එය ඇයගේ පෞරුෂය තුළ ඇති "සතුට" යටපත් කර දමයි.


ඇය සිනාසීමට හෝ විනෝද වීමට බිය වන්නේ, නැවතත් වේදනාවක් අත්විඳීමට සිදුවෙතැයි යන අවිඥානික බිය නිසාය. එය චිත්තවේගීය අවහිරතාව (Emotional Blunting) ලෙස මනෝ විද්‍යාවේදී හඳුන්වනු ලබයි.

අමන් නයිනාට ආදරය කළද, ඔහු ඇයව රෝහිත් වෙත යොමු කිරීමට උත්සාහ කරයි.

තමාගේ අභාවයෙන් පසු ඇය තනි නොවිය යුතු බව සිතීම, මනෝවිද්‍යාත්මකව අතිශය පරිත්‍යාගශීලී (Selfless) තත්ත්වයකි. මෙය තමාගේ සතුටට වඩා අනෙකාගේ සුබසිද්ධිය අගයන "Altruism" නම් ගුණය ප්‍රකට කරයි.

රෝහිත් සහ නයිනා අතර මිත්‍රත්වය ආදරයක් දක්වා වර්ධනය වීමේදී පවතින චිත්තවේගීය සංකීර්ණතා මෙහි මැනවින් නිරූපණය වේ.

අමන්ගේ මැදිහත් වීම හරහා රෝහිත් සහ නයිනා අතර ශක්තිමත් බැඳීමක් ඇති කිරීමට උත්සාහ කිරීම තුළින්, පුද්ගලයෙකුගේ මානසික සුවයට ස්ථාවර සහකරුවෙකුගේ අවශ්‍යතාවය පෙන්වා දෙයි. ශෝකය මැද වුවද සිනහව සහ බලාපොරොත්තුව සොයා ගැනීම.  පියාගේ මරණයෙන් පසු නයිනා පත්ව සිටි මානසික පීඩනයෙන් මිදීම. අමන් සීමිත කාලයක් තුළ අර්ථවත් ජීවිතයක් ගත කිරීමේ උත්සාහය.

 මෙම නිර්මාණය මානව මනෝභාවයන්හි පවතින සංකීර්ණත්වය මැනවින් ස්පර්ශ කරයි. විශාදය, කම්පනය සහ මරණාසන්න භීතිය වැනි මනෝවිද්‍යාත්මක තත්ත්වයන්, ආදරය සහ සහකම්පනය (Empathy) හරහා කළමනාකරණය කළ හැකි ආකාරය චිත්‍රපටය පුරා විදහා දැක්වේ. පුද්ගලයෙකුගේ මානසික සුවය උදෙසා ශක්තිමත් පවුල් සබඳතා සහ අවංක මිත්‍රත්වය කෙතරම් වැදගත් ද යන්න නයිනාගේ චරිත පරිවර්තනය තුළින් සනාථ වේ. ඒ අනුව, 'Kal Ho Naa Ho' යනු මානසික සුවපත්භාවය සහ ජීවිතයේ අස්ථිර බව පිළිබඳව සිනමාත්මක රූපක ඇසුරින් කළ ගැඹුරු මනෝවිද්‍යාත්මක කියවීමකි."

"අද, මේ මොහොත පවතින බවත්, හෙටක් පිළිබඳ ස්ථිර නිගමනයකට එළඹිය නොහැකි බවත්" (Kal Ho Naa Ho) යන්න මෙහි පවතින ප්‍රධානතම දර්ශනයයි.

මෙම චිත්‍රපටය නරඹන්නාට ලබා දෙන පණිවිඩය වන්නේ මානසික පීඩනයන් සහ වේදනාවන් හමුවේ වුවද, ආදරය සහ සතුට සොයා යාම ජීවිතයේ අනිවාර්ය සාධකයක් බවයි."සෑම කඳුළක් පිටුපසම සිනහවකුත්, සෑම සමුගැනීමක් පිටුපසම අමරණීය මතකයකුත් ඉතිරි වන බව මෙම චිත්‍රපටය අපට සිහිපත් කරයි. අමන් අපෙන් සමුගත්තද, ඔහු නයිනාට සහ අපට උගන්වා ගිය 'ජීවත් වීමේ කලාව' සදාකාලිකය. ජීවිතය කෙටි වුවද එය ආදරයෙන් පුරවාලීමට හැකි බව පසක් කරමින්, 'කල් හෝ නා හෝ' සිනමා ඉතිහාසයේ මෙන්ම ප්‍රේක්ෂක මනසේ ද නොමැකෙන සලකුණක් තබයි."

දිව්‍යමය අභිනය

ඉන්දියානු නැටුම් කලාවේ 'ආරම්භය' ගැන කතා කිරීමේදී, එය ලෝකයේ අන් කිසිදු කලාවකට වඩා ගැඹුරු ආධ්‍යාත්මික සහ දාර්ශනික මුල් සොයා යන්නකි. මෙහි ආරම්භය මිනිස් ක්‍රියාවකට වඩා දිව්‍යමය සම්භවයක් ලෙසයි ඉන්දියානු මතය පිළිගන්නේ.

එම ආරම්භක පදනම මෙසේ සරලව විග්‍රහ කළ හැකිය

1. පංචම වේදය (පස්වන වේදය)

ඉන්දියානු විශ්වාසයට අනුව, ලොව පවතින සෘග්, යජුර්, සාම සහ අතර්වන් යන වේද හතරට අමතරව, බ්‍රහ්ම දෙවියන් විසින් 'නාට්‍ය වේදය' නිර්මාණය කරන ලදී.

භාරතීය නාට්‍ය ශාස්ත්‍රය (Natya Shastra)

ඉන්දියානු නැටුම් කලාවේ "බයිබලය" ලෙස සැලකෙන්නේ භරත මුණිවරයා විසින් ක්‍රිස්තු පූර්ව 200 ත් ක්‍රිස්තු වර්ෂ 200 ත් අතර කාලයේ රචනා කරන ලදැයි සැලකෙන "නාට්‍ය ශාස්ත්‍රය" යි.

• මෙහි නර්තනය, සංගීතය සහ නාට්‍ය කලාව පිළිබඳ සියලුම මූලධර්ම අන්තර්ගත වේ.

• පුරාවෘත්තයන්ට අනුව, බ්‍රහ්ම දෙවියන් විසින් වේද හතරේ (සෘග්, යජුර්, සාම, අතර්වන්) සාරය ගෙන පස්වන වේදයක් ලෙස "නාට්‍ය වේදය" නිර්මාණය කර භරත මුණිවරයාට උගන්වා ඇත.

• සෘග් වේදයෙන් - වචන (පාඨ්‍ය)

• සාම වේදයෙන් - සංගීතය (ගීත)

• යජුර් වේදයෙන් - අභිනය (ඉරියව්)

• අතර්වන් වේදයෙන් - රසය (හැඟීම්) මෙම අංග හතර එකතු කර නර්තනය නිර්මාණය කළේ සමාජයේ සියලු දෙනාටම අවබෝධ කරගත හැකි, විනෝදය මෙන්ම ශික්ෂණය ලබාදෙන මාධ්‍යයක් ලෙසයි.

2. විශ්වීය නර්තනය (Cosmic Dance)

නටරාජා සංකල්පය (The Concept of Nataraja)

හින්දු දහමට අනුව නර්තනයේ අධිපති දෙවියන් වන්නේ ශිව දෙවියන්ය. ශිව දෙවියන්ගේ "නටරාජා" (නර්තනයට අධිපති රජු) ස්වරූපය ඉන්දියානු නැටුම් කලාවේ පදනමයි.

• තාණ්ඩව (Tandava): ශිව දෙවියන් විසින් සිදුකරන ප්‍රචණ්ඩ හෝ ජව සම්පන්න නර්තනයයි. මෙය මැවීම, පැවැත්ම සහ විනාශය යන විශ්වීය ක්‍රියාවලිය නිරූපණය කරයි.

• ලාස්‍ය (Lasya): පාර්වතී දේවිය විසින් සිදුකරන මෘදු හා සුන්දර නර්තන විලාසයයි.

නර්තනයේ ආරම්භය විශ්වයේ ක්‍රියාකාරිත්වය සමඟ බැඳී පවතී. ශිව දෙවියන්ගේ 'ආනන්ද තාණ්ඩවය' හරහා විශ්වයේ මැවීම, පැවැත්ම සහ විනාශය නිරූපණය විය. නර්තනය යනු හුදු විනෝදාංශයක් නොව, විශ්වය සමඟ එකඟ වීමේ මාර්ගයක් ලෙස අතීත ඉන්දියානුවන් දුටුවේය.

3. දේවාල ආශ්‍රිත පුහුණුව

ඉන්දියානු නර්තනයේ ආරම්භක යුගය සම්පූර්ණයෙන්ම වාගේ දේවාල (Temples) කේන්ද්‍ර කරගත් එකකි.

• නර්තනය සැලකුණේ 'යෝගයක්' (ධ්‍යානයක්) ලෙසයි.

• පැරණි දේවාලවල කැටයම්වලින් පෙනී යන්නේ නර්තන ශිල්පීන් දෙවියන් සහ මිනිසා අතර සම්බන්ධය ගොඩනඟන පූජක පිරිසක් ලෙස කටයුතු කළ බවයි.

• දේවදාසි ක්‍රමය (Devadasi Tradition)

  ඉන්දියානු ශාස්ත්‍රීය නැටුම්වල මුල් අවධිය විහාරස්ථාන හා බැඳී පැවතුණි. "දේවදාසීන්" ලෙස හැඳින්වූ නර්තන ශිල්පිනියන් දෙවියන් උදෙසා පූජාවක් ලෙස දේවාල තුළ නර්තනයේ යෙදුණහ. පසුකාලීනව මෙම නැටුම් දේවාලවලින් බැහැරව රජ මාළිගාවලට සහ වේදිකාවට පැමිණියේය.

4. ශාස්ත්‍රීය සම්පිණ්ඩනය

ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගයේදී භරත මුණිවරයා විසින් 'නාට්‍ය ශාස්ත්‍රය' ලියා තැබීමත් සමඟ, විසිරී තිබුණු නර්තන අංග විධිමත් 'සම්ප්‍රදායක්' ලෙස ස්ථාපිත විය. අද අප දකින සෑම ඉන්දියානු ශාස්ත්‍රීය නැටුමකම ආරම්භක නීති රීති පද්ධතිය බිහිවූයේ එතැනිනි.

පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි

ඉන්දියානු නැටුම් කලාවේ පැරණි බව තහවුරු කරන ප්‍රධාන සාක්ෂියක් වන්නේ මොහෙන්ජොදාරෝ ශිෂ්ටාචාරයෙන් හමුවූ "නර්තන කන්‍යාවගේ" (Dancing Girl) ලෝකඩ පිළිමයයි. එයින් වසර දහස් ගණනකට පෙර සිටම ඉන්දියාවේ නර්තන කලාව පැවති බව සනාථ වේ.

ඉන්දියානු නැටුම් කලාවේ 'අවසානය' යන්න භෞතික අවසානයකට වඩා එහි නර්තන අංගයක නිමාව හෝ නර්තන ශිල්පියෙකු ලබන උත්තරීතර අධ්‍යාත්මික තත්ත්වය ලෙස අර්ථ දැක්විය හැකිය. ශාස්ත්‍රීය නර්තන ප්‍රසංගයක අවසානය හඳුන්වන ආකාර කිහිපයක් මෙසේය:

---

1. මංගලම් (Mangalam) - සුබවාදී අවසානය

ඕනෑම ශාස්ත්‍රීය ඉන්දියානු නර්තන ප්‍රසංගයක් (උදා: භාරත නාට්‍යම් හෝ ඔඩිසි) අවසාන වන්නේ 'මංගලම්' පදයකිනි.

• මෙහිදී නර්තන ශිල්පියා දෙවියන්ට, ගුරුවරයාට සහ ප්‍රේක්ෂකයන්ට ස්තූතිය පුද කරයි.

• එමෙන්ම මුළු මහත් විශ්වයටම සාමය සහ සෙත පතා ආශිර්වාද කරමින් නර්තනය නිමා කරයි.

2. තිල්ලානා (Thillana) / මොක්ෂ (Moksha)

නර්තන අංග මාලාවක අවසාන කොටස සාමාන්‍යයෙන් ඉතා වේගවත් හා තාක්ෂණික අංගවලින් පිරි එකකි.

• තිල්ලානා: භාරත නාට්‍යම් ප්‍රසංගයක අවසාන ජව සම්පන්න කොටසයි.

• මොක්ෂ: ඔඩිසි නර්තනයේදී අවසාන අංගය 'මොක්ෂ' (නිවන/මිදීම) ලෙස හඳුන්වයි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ නර්තන ශිල්පියා සිය නර්තනය හරහා ආත්මය පරමාත්මය සමඟ ඒකාබද්ධ කර නිදහස ලැබීමයි.

3. නර්තනයේ දාර්ශනික අවසානය

ඉන්දියානු සෞන්දර්ය වාදයට අනුව, නර්තනයක් අවසානයේ නර්තන ශිල්පියා සහ ප්‍රේක්ෂකයා යන දෙදෙනාම 'සාධාරණීකරණය' නම් තත්ත්වයට පත් විය යුතුය. එනම්, තමා යන පුද්ගලභාවයෙන් මිදී නර්තනයේ එන රසය තුළම තනි වීමයි. මෙහි අවසානය වන්නේ 'ශාන්ත රසය' හෙවත් මනසේ උපරිම සාමය අත්පත් කර ගැනීමයි.

4. නූතන ප්‍රවණතා සහ අභියෝග

කලා ඉතිහාසය දෙස බැලීමේදී, බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේදී (විශේෂයෙන් වික්ටෝරියානු යුගයේ බලපෑම නිසා) ඉන්දියානු නැටුම් කලාව 'අවසානයට' ආසන්න පරිහානියකට පත් විය. දේවදාසි ක්‍රමය තහනම් කිරීමත් සමඟ බොහෝ නැටුම් සම්ප්‍රදායන් අභාවයට යාමට පටන් ගත්තද, 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ඇති වූ පුනරුදය නිසා ඒවා නැවත පණ ලැබීය.

---

නර්තනයක් අවසානයේ ප්‍රේක්ෂකයා තුළ ඉතිරි විය යුත්තේ තෘප්තියක් පමණක් නොව, ජීවිතය සහ විශ්වය පිළිබඳ යම් ගැඹුරු අවබෝධයකි. ඔබ මෙය යම් සාහිත්‍යමය කටයුත්තකට හෝ ලිපියකට භාවිතා කරන්නේ නම්, "නර්තනය අවසන් වුවද එහි දෝංකාරය (රසය) සදාකාලිකය" යන අදහසින් එය නිමා කළ හැකිය.