ලියා නොමැති සංධ්වනියක්

අහස ඉන්ඩිගෝ සහ අළු පැහැයෙන් බරවී වැස්ස ඇද හැලෙන්නට පටන් ගන්නා විට ලෝකය නිහඬ, අපූරු සංඛ්‍යාතයකට අවතීර්ණ වේ. එය නිශ්ශබ්දතාවයක් නොව, මහා සංගීත ප්‍රසංගයකට පෙර තිබෙනා අමුතුම ආකාරයේ අපේක්ෂාවකි. අසන දෙසන අයට වැස්ස යනු හුදෙක් කාලගුණික වෙනසක් පමණක් නොවේ; එය පොළොව මත දියෙන් ලියැවෙන ඉතා පැරණි, අසිරිමත් ගීතයක් හෝ සංධ්වනියකි.

අපගේ ජීවිතයේ කාර්යබහුල මොහොතක, නිල් අහස සහ හදිසි වැස්ස අතර තිබෙන කාලය අප බොහෝවිට ඉක්මනින් ගෙවා දමයි. අපි ආරක්ෂාව සොයමු, දොර ජනෙල් වසමු, ලාම්පු නිවා දමමු. නමුත් මේ සංධ්වනිය ආරම්භ වීමට ඉඩ දීම තුළ ඇත්තේ වචනයෙන් විස්තර කළ නොහැකි මායාවකි—වහලය මත වැටෙන වැහි බිංදු සෙමෙන් රිද්මයානුකූල, තීව්‍ර ශබ්දයක් දක්වා වර්ධනය වන ආකාරය ඉතා අපූරුය.

මේ කාලය තුළ ලෝකය ඉතා සමීප බවක් දැනේ. පසට වැස්ස වැටුණු පසු නැඟෙන ඒ සුවඳ, හුස්මක් හෙළන පොළොවක ශාන්ත බව අපට ගෙන එයි. වැස්සේ මේ "සංධ්වනිය" සැබවින්ම හඬ නඟන්නේ මේ මොහොතේය. එය සම්බන්ධතාවයක භාෂාවයි: වැහි බිංදු කොළ මත පතිත වන විලාසය, ගංගා දියෙන් පිරී යන ආකාරය සහ අපගේ සිතුවිලි වැස්සේ රිද්මයට අනුගත වන ආකාරය පුදුමාකාරය.

වැස්ස තුළ තිබෙන්නේ ලියා නොමැති ගීතයක ඇති ආදරණීය බවකි. එය කෙතරම් අසිරිමත් ද යත්, එය එකවරම දැඩි ආශාවක් සහ අයිතියක් හැඟවෙන සංගීතයක් බඳුය. ඔබ කවුළුවක් අද්දර තේ කෝප්පයක් සමඟ එය නරඹමින් සිටියත්, කුඩයක් යටින් ගමන් කළත්, ඔබ මේ මහා ප්‍රසංගයේ ප්‍රේක්ෂකයෙකි. පිටත ලෝකය ම දූවිලි සෝදා දමා, අලුත් ජීවයකින් යළි පණ ලබන ඉතා අලංකාර දර්ශනයක් මවා පායි.

වැස්සේ අවසාන බිංදු වහලයේ අද්දරින් වැටෙන විට, ලෝකය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වී ඇත. වාතය පිරිසිදුය, වර්ණ වඩාත් පැහැදිලිය, ඉතිරි වී ඇති නිහඬතාවය හිස් නොව, පිරිසිදු වැස්සකින් පසු ඇති වන අපූර්ව සාමයකින් පිරී පවතී.

එවිට අපට වැටහෙන්නේ, අලංකාර ගීතයක් මෙන්, වැස්ස කිසිදා බිය විය යුතු දෙයක් නොවන බවයි. එය විඳිය යුතු, ඇසිය යුතු සහ යළිත් වලාකුළු අතරින් හිරු එළිය එනතුරු මතකයේ රඳවාගත යුතු දෙයකි.

වික්‍රම් චන්ද්‍රා විසින් රචිත "Love and Longing in Bombay" (1997)

වික්‍රම් චන්ද්‍රා විසින් රචිත "Love and Longing in Bombay" (1997)


වික්‍රම් චන්ද්‍රාගේ මෙම කෘතිය සම්භාව්‍ය සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදාය සහ සමකාලීන නූතනත්වය ඉතා දක්ෂ ලෙස එකිනෙක මුසු කළ නිර්මාණයකි. බොම්බායේ පිහිටි "Fisherman’s Rest" නම් දුම් පිරි බාර් එකක් පසුබිම් කරගනිමින්, සුබ්‍රමනියම් නම් අද්භූත ගති ලක්ෂණ වලින් යුක්ත විශ්‍රාමික සිවිල් සේවකයෙකු විසින් පවසන කතා පහක් ඔස්සේ මෙම පොත ගලා යයි.


පොතේ මාතෘකාවට අනුවම, මෙය මිනිස් ජීවිතයේ සංකීර්ණත්වය පිළිබිඹු කරන කැඩපතකි. හින්දු දර්ශනයේ එන ජීවිතයේ පරමාර්ථ හතර වන ධර්ම, ශක්ති, කාම, අර්ථ සහ ඊට අමතරව ශාන්ති යනුවෙන් නම් කර ඇති මෙම කතා පහ, පෞරාණික දාර්ශනික සංකල්ප නූතන බොම්බායේ අඳුරු සහ අවුල් සහගත යථාර්ථයන් සමඟ ගැටෙන ආකාරය මනාව විමර්ශනය කරයි.


බොම්බාය නගරයේ පවතින ද්විත්ව ස්වභාවය , එනම් මලබාර් හිල් හි ඉහළ සමාජයේ දිදුලන බව සහ පැල්පත්වාසී ජනතාවගේ දරිද්‍රතාවය , චන්ද්‍රා විසින් ඉතා මැනවින් චිත්‍රණය කරයි. ඔහුගේ භාෂා ශෛලිය කෙතරම් ප්‍රබලද යත්, නගරයම ජීවමාන චරිතයක් බවට පත් වී පාඨකයා මනසින් ආකර්ෂණය කර ගනී.


මේවා හුදු රහස් පරීක්ෂක හෝ හොල්මන් කතා පමණක් නොවේ. මේවා හුදෙක් මිනිස් මනසෙහි ගැඹුරටම කිඳා බසින කතාන්දර වේ." ධර්ම " කතාවේ සැඟවුණු අතීත තුවාලවල සිට 'කාම' කතාවේ සදාචාරාත්මක පරිහානිය දක්වා, ආශාව, වරදකාරී හැඟීම සහ සමාජ අභිලාෂයන් මිනිස් චරිත කෙතරම් දුරට වෙනස් කරන්නේද යන්න චන්ද්‍රා පෙන්වා දෙයි.


Love and Longing in Bombay යනු 19 වන සියවසේ කතාන්දර කීමේ සම්ප්‍රදාය සහ නූතන නගරයක වේගවත් ස්පන්දනය අතර පාලමක් බඳු ඉතා අලංකාර නිර්මාණයකි. බොම්බාය නගරයේ ආත්මය වටහා ගැනීමට කැමති ඕනෑම අයෙකු අනිවාර්යයෙන්ම කියවිය යුතු, එම නගරයේ ජීවත් වන මිනිසුන්ගේ නොනිමෙන ආශාවන් සහ වේදනා මනාව කැටි කර ගත් කෘතියකි.

ඉන්දීය ප්‍රේම ගීතයේ ආත්මය සොයා

සහස්‍ර ගණනාවක් පුරා සංචාරය කරමින් දහස් ගණනක් රහස් ප්‍රේමනීය පාපොච්චාරණවල බර උසුලාගෙන එන තනුවක ඇත්තේ අද්විතීය මායාවකි. ඉන්දීය සංගීතයේ අතිවිශාල සහ විචිත්‍රවත් වපසරිය තුළ, ආදර ගීතය යනු හුදෙක් ගීතයක් පමණක් නොවේ; එය මිනිස් හදවතේ තිබෙන ආශාව, භක්තිය සහ යටත්වීම පිළිබඳ සජීවී සාක්ෂියකි. පුරාණයේ ගායකයන් තරු වැනි පෙම්වතුන් ගැන ගායනා කළ දූවිලි පිරි තැනිතලාවල සිට, නූතන සිනමාවේ වෙල්වට් ආලෝකයෙන් යුත් පටිගත කිරීමේ මැදිරි දක්වා, මෙම ගීත අපගේ සාමූහික පැවැත්මේ පසුබිම් සංගීතය ලෙස ක්‍රියා කරයි.

මෙම ගමන ආරම්භ වන්නේ පුරාණ ප්‍රජාවන්ගේ හද ගැස්ම වූ 'ලෝක ගාථා' (Lok Gatha) ක්ෂේත්‍රයෙනි. මේවා පෘථිවිය සහ ගින්දර පිළිබඳ කථා විය; රන්ජා වැනි වීරයන් සහ සොහ්නි වැනි වීරවරියන් පිළිබඳ කථා විය. ඔවුන්ගේ ආදරය එකල පැවති දැඩි සීමාවන් අභියෝගයට ලක් කළේය. ඒවා සැබෑ "ආදරයේ සංධ්වනිය" වූ අතර, ඒවා ඉදිරිපත් කළේ ඩිජිටල් තාක්ෂණයෙන් නොව, වාචික සම්ප්‍රදායේ අමු, රිද්මයානුකූල ස්පන්දනයෙනි. සෑම ස්වරයක්ම හද ගැස්මක් විය; සෑම පදයක්ම දේශීය භූ දර්ශනය තුළ කොටා ඇති මතකයක් විය. අපගේ සිහින ප්‍රක්ෂේපණය කිරීමට තිර නොතිබූ යුගයක, සරල ශෝකයක් වීර කාව්‍යයක් බවට පත් කිරීමට හැකියාව ඇති මිනිස් හඬ අප සතු වූ බව ඒවා අපට සිහිපත් කරයි.

ඉතිහාසයේ පිටු පෙරලෙන විට, මෙම ආඛ්‍යාන සාරය බොලිවුඩ් සිනමාවේ නව නිවහනක් සොයා ගත්තේය. නූතන ආදර ගීතය සිතාරයක මෘදු තත් සහ වයලීනයක නැඟෙන ගැඹුර එකට මුසුවන පුළුල් වාද්‍ය වෘන්ද අත්දැකීමක් බවට පරිවර්තනය විය. මෙම ගීත නිර්මාණය කර ඇත්තේ සිනමාත්මක දේවස්ථාන මෙන් අතිවිශාල, දෝංකාර දෙන අවකාශයන් ලෙසිනි; එහිදී ශ්‍රාවකයෙකුට ගායකයාගේ අවදානම තුළ අතරමං විය හැකිය. Lag Ja Gale වැනි කාලානුරූපී සම්භාව්‍ය ගීත හෝ Tum Hi Ho වැනි නූතන විශිෂ්ට කෘති අපට ඇසෙන විට, අපි හුදෙක් සංගීතයට සවන් දෙන්නේ නැත; අපි ඒ පුරාණ, සැරිසරන ගායකයාගේ ගීතයේ නවීන පරිණාමය අත්විඳින්නෙමු. දිල් (හදවත) සහ ඉෂ්ක් (ආදරය) වැනි වචන භාවිතය—එනම් 'කාව්‍යමය ශබ්දකෝෂය'—වෙනස් නොවී පවතී. එයින් ඔප්පු වන්නේ අපගේ තාක්‍ෂණය වෙනස් වුවද, ආදරය පිළිබඳ අපගේ නිර්වචනය නොවෙනස්ව, අලංකාරව පවතින බවයි.

අවසානයේදී, ඉන්දීය ගීතය යනු කිසිදා අවසන් නොවන කවයකි. එය පුරාණ ගම්මානයේ සිට ගෝලීය වේදිකාව දක්වා ශබ්දයෙන් ගොඩනඟන ලද පාලමකි. එය අපට උගන්වන්නේ ආදරය යනු පරිවර්තනයක් අවශ්‍ය නොවන එකම භාෂාව බවත්, අලංකාරය බොහෝ විට අපට ළඟා කරගත නොහැකි යම් දෙයක් සඳහා ඇති ආශාව තුළ සැඟවී ඇති බවත්ය. එය ගින්දරක් අසල ගායනා කරන ජන කතාවක් වේවා, නැතහොත් ජනාකීර්ණ සිනමා ශාලාවක වාදනය වන සිනමාත්මක ගීතයක් වේවා, මෙම සංධ්වනි මගින් සහතික කරන්නේ හුස්ම ගන්නා තාක් කල්, ගායනා කිරීමට වටිනා ආදර කතා පවතින බවත්, සවන් දීමට සූදානම් හදවත් පවතින බවත්ය.

ඉන්දියාවේ මුද්‍රණ කලාවේ ආරම්භය

ඉන්දියාවට moveable-type මුද්‍රණ යන්ත්‍රය පැමිණියේ අහම්බෙනි. මිෂනාරි කටයුතු ප්‍රචලිත කිරීම සඳහා මුද්‍රණ කලාවේ ඇති වටිනාකම ජේසුයිට් නිකායිකයන් මැනවින් දැන සිටියහ. උදාහරණයක් ලෙස, ශාන්ත ෆ්‍රැන්සිස් සේවියර් පියතුමන් 1549 දී ලියූ ලිපියකින් ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරි සාහිත්‍යය ජපන් භාෂාවෙන් මුද්‍රණය කරන ලෙස ඉල්ලා තිබුණි. ගෝවේදී ද දේශීය භාෂාවලින් මුද්‍රණය කළ මිෂනාරි සාහිත්‍යයේ වටිනාකම පිළිබඳ අවබෝධයක් වර්ධනය වෙමින් පැවතුණි. කෙසේ වෙතත්, බලධාරීන් මුද්‍රණ යන්ත්‍රයක් සම්බන්ධයෙන් එතරම් උනන්දුවක් දැක්වූයේ නැත. පෘතුගීසීන් විසින් 1510 දී  එනම් අඩ සියවසකට පමණ පෙර ගෝව යටත් කරගෙන තිබූ අතර, ඔවුන්ගේ දේශපාලන බලය ක්‍රිස්තියානි ආගම පැතිරවීමට ප්‍රමාණවත් යැයි සැලකිනි. ඒ අනුව, අවසානයේ ගෝවට පැමිණි මුද්‍රණ යන්ත්‍රය භාවිතා කළේ ඉන්දියාවේ නොව ඉතියෝපියාවේ මිෂනාරි කටයුතු සඳහාය.

ඉතියෝපියාවේ අධිරාජ්‍යයා විසින් පෘතුගාලයේ රජුගෙන් පොත්පත් පිළියෙල කිරීමෙහි දක්ෂ ශිල්පීන්ව  ඉතියෝපියාවට එවන ලෙස නැවත නැවතත් ඉල්ලීම් කර තිබුණි (Priolkar, 1958, පිටුව 3). 1556 දී එවකට පෘතුගාලයේ රජු වූ දොම් ජෝඕ (තුන්වන ජෝන්) විසින් මෙම ඉල්ලීම අනුමත කරන ලදී. 1556 අප්‍රේල් 30 දිනැති ජේසුයිට් පියතුමෙකු වන ෆාදර් ගැස්පාර් කලසාගේ ලිපියකට අනුව, ජේසුයිට් මිෂනාරිවරුන්ගේ පළමු කණ්ඩායම සහ මුද්‍රණ යන්ත්‍රයක් රැගත් නෞකාවක් 1556 මාර්තු 29 දින පෘතුගාලයේ ලිස්බන් නුවරින් ඉතියෝපියාව බලා පිටත්ව ගියේය. මෙම කණ්ඩායම මෙහෙයවනු ලැබුවේ ඉතියෝපියාවේ කුලපතිවරයා වූ ෆාදර් ජෝන් නුනෙස් විසිනි. ඔවුන් අතර මුද්‍රණ කලාව පිළිබඳ දැනුමක් තිබූ ස්පාඤ්ඤ ජේසුයිට් සහෝදරයෙකු වන ජෝඕ ද බුස්ටාමෙන්ටේ ද වූ අතර, ඔහුට උපකාර කිරීම සඳහා පෘතුගීසි රජු විසින් "හොඳ චරිතයක් ඇති, දක්ෂ සහ පළපුරුදු ඉන්දීය මුද්‍රණ ශිල්පියෙකු" ද පත් කර තිබුණි (Priolkar, 1958, පිටුව 4).

එකල සූවස් ඇළ නොතිබූ බැවින්, පෘතුගාලයේ සිට ඉතියෝපියාව බලා යාත්‍රා කළ නැව්වල සාමාන්‍ය ගමන් මාර්ගය වූයේ කේප් ඔෆ් ගුඩ් හෝප් හරහා ගෝවට පැමිණ, එතැනින් ඉතියෝපියාවට යාමයි. මුද්‍රණ යන්ත්‍රය රැගත් නෞකාව 1556 සැප්තැම්බර් 6 වන දින ගෝවට ළඟා විය (Priolkar, 1958, පිටුව 2, 6-7). 1557 ජනවාරි මාසයේදී, කුලපතිවරයා ඉතියෝපියාව බලා පිටත්ව යාමට සූදානම් වෙද්දී, ගෝවේ ආණ්ඩුකාරවරයා මිෂනාරිවරුන්ගේ ගමන ප්‍රමාද කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. එයට හේතුව බොහෝ විට මිෂනාරිවරුන් සහ ඉතියෝපියාවේ අධිරාජ්‍යයා අතර පැවති සබඳතා එම කාලයේ තරමක් පලුදු වී තිබීම විය හැකිය (Priolkar, 1958, පිටුව 5). කුලපතිවරයා ඊට එකඟ විය.  අවාසනාවකට මෙන්, ඔහු 1562 දෙසැම්බර් 22 වන දින මිය ගිය අතර, "ඔහු හෝ ඔහු රැගෙන ගිය මුද්‍රණ යන්ත්‍රය කිසි දිනෙක ගෝවෙන් පිටව ගියේ නැත" (Priolkar, 1958, පිටුව 5).

ගලින් කළ කාව්‍යය

සමහර ඉපැරණි නිර්මාණ දෙස බලා සිටින විට සිතෙන්නේ ඒවා මිනිස් දෑතින් නොව, දෙවියන්ගේ අඟිලි තුඩුවලින් නිමැවුණු ඒවා කියාය. එවැනි අසිරිමත් හැඟීමකින් මනස වෙළාගන්නා, ශතවර්ෂ ගණනාවක ඉතිහාසයක අභිරහස් සහ භක්තිය කැටි කරගත් මිනිස් ඉංජිනේරු විද්‍යාවේ සහ ආධ්‍යාත්මිකත්වයේ මහා කිරුළක් බඳු තැනක් වේ නම් ඒ කාම්බෝජයේ සීම් රීප් (Siem Reap) හී පිහිටි ඇන්කෝර් වාට් (Angkor Wat) මහා දේවාල සංකීර්ණයයි. ඛමර් (Khmer) වාස්තු විද්‍යාවේ අග්‍රගන්‍ය නිර්මාණය ලෙස සැලකෙන මෙම ඓතිහාසික පුදබිම, හුදෙක් ගොඩනැඟිල්ලක් පමණක් නොව, මිනිස් ආත්මයේ නොමැකෙන ශ්‍රද්ධාව ගලින් සිතුවම් කළ සදාකාලික කාව්‍යයකි.

ඇන්කෝර් වාට් දේවාලය සැලසුම් කර ඇත්තේ හින්දු විශ්ව විද්‍යාවට අනුව දෙවියන්ගේ වාසභූමිය මෙන්ම විශ්වයේ කේන්ද්‍රය ලෙස සැලකෙන මහා මේරු පර්වතය) භෞතිකව ප්‍රතිනිර්මාණය කරමිනි. මෙම සැලසුම හඳුන්වන්නේ "දේව-පර්වතය"  යන සංකල්පයෙනි.  මුළු මහා ප්‍රාසාද සංකීර්ණය වටා අඩි 650ක්  පළලැති දැවැන්ත දිය අගලක් පිහිටා ඇති අතර, එයින් සංකේතවත් කරන්නේ මේරු පර්වතය වටා ඇති විශ්ව මහා සාගරයන්ය. මෙහි මධ්‍යම අභයභූමියේ ඇති නෙළුම් පොහොට්ටුවක හැඩය ගත් ප්‍රධාන කුළුණු පහ මගින් මේරු පර්වතයේ ශිඛර පහ නිරූපණය කෙරේ.

නැගෙනහිර ගැලරිය දිගේ ඇවිද යන ඕනෑම අයෙකුගේ නෙත් නතර වන්නේ ලොව සුප්‍රසිද්ධම බිතු කැටයමක්  වෙතය. ඒ, අමෘතය ලබා ගැනීම සඳහා වාසුකී ) නාග රාජයාව යොදා ගනිමින් අසුරයන් 88 දෙනෙකු සහ දේවතාවන් 92 දෙනෙකු එක්ව සිදු කරන "කිරි මුහුද කැළඹීමේ" අසිරිමත් පුවතයි.

එපමණක් නොව, ඇන්කෝර් වාට්හි බිත්ති පුරා දේවතාවියන් සහ දිව්‍ය අප්සරාවන්  2000කට ආසන්න පිරිසකගේ සියුම් කැටයම් දැකගත හැකිය. වඩාත්ම මවිත කරවන කරුණ නම්, මේ සෑම කැටයමකම සිටින රූප එකිනෙකට වෙනස් කොණ්ඩා මෝස්තර, ආභරණ සහ මුහුණේ ඉරියව්වලින් සමන්විත වීමයි. මෙම ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පීන් සතු වූ නක්ෂත්‍ර දැනුමද මවිතකරය. සෑම වසරකම වසන්ත විෂුවය  මාර්තු 21 දිනට ආසන්නව) සිදුවන අවස්ථාවේදී, බටහිර පියගැටපෙළ මත සිට බලන්නෙකුට සූර්යයා හරියටම ප්‍රධාන නෙළුම් කුළුණ මුදුනින් පායා එන අපූර්ව දර්ශනය දැකගත හැකිය.  මෙය දොළොස්වන සියවසේ මුල් භාගයේදී II වන සූර්යවර්මන්රජු විසින් ඉදිකරන ලදී. එලෙසම විෂ්ණු දෙවියන් වෙනුවෙන් කැප කරන ලද රාජ්‍ය දේවාලය සහ දේශපාලන කේන්ද්‍රස්ථානය විය. 12 වන සියවසේ අගභාගයේදී VII වන ජයවර්මන් රජු යටතේ මහයාන බුදුදහම වෙත පරිවර්තනය විය.

කාලයාගේ ඇවෑමෙන් බොහෝ පැරණි දේවාල වනාන්තරයට බිලිවී අභාවයට ගියද, ඇන්කෝර් වාට් කිසිදිනෙක පාළුවට හැරියේ නැත. එහි පැමිණි බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා මෙම ස්ථානය සුරක්ෂිත කරමින් තම ආගමික වතාවත්වලට අනුකූලව හැඩගස්වා ගත් නිසා අදටත් එය ලොව විස්මිතම තත්ත්වයකින් ආරක්ෂා වී පවතී. ඇන්කෝර් වාට් යනු හුදෙක් ගල් කුට්ටි මත කළ කැටයම් සමුදායක් නොව, මිනිස් ශ්‍රමයේ, විද්‍යාවේ සහ ආගමික සහජීවනයේ නොමියෙන ස්මාරකයකි. එහි පියගැටපෙළක් පාසා ඇසෙන්නේ, මිනිසා මෙලොව හැරගියද ඔවුන් සොබාදහම සහ දේවත්වය සමඟ කළ ආත්මීය ගනුදෙනුව කිසිදා මැකී නොයන බව කියාපාන නිහඬ ස්වරයයි.

මුලාශ්‍ර 

UNESCO World Heritage Centre

APSARA National Authority

The Civilization of Angkor

ඉන්දියාවේ ප්‍රථම චිත්‍රපටය

 ඉන්දියාවේ නිපදවූ පළමු චිත්‍රපටයේ ඉතිහාසය යනු විස්මය, අවදානම, කැපවීම සහ ඉන්දියාව රිදී තිරයට ගෙන ආ යුතු යැයි දැඩිව විශ්වාස කළ එක් මිනිසෙකුගේ අසමසම සිහිනයක කතාවකි. ඉන්දියාව තමන්ගේම චිත්‍රපට නිෂ්පාදනය කිරීමට පෙර, විදේශීය ආභාෂය ලබා ගත්තේය.

1870 අප්‍රේල් 30 වන දින උපත ලැබූ දුන්දි රාජ් ගෝවින්ද් ෆාල්කේ, හෙවත් දාදාසාහෙබ් ෆාල්කේ, 'ඉන්දියානු සිනමාවේ පියා' ලෙස සැලකේ. ඔහු චිත්‍රපට නිර්මාණකරුවෙකු වීමට පෙර මුද්‍රණ ශිල්පියෙකු, ඡායාරූප ශිල්පියෙකු, ඉන්ද්‍රජාලිකයෙකු සහ කලාකරුවෙකු ලෙස විවිධ වෘත්තීන්හි නිරත විය. කෙසේ වෙතත්, 1911 අප්‍රේල් මස එක් සන්ධ්‍යාවක ඔහු තුළ ඇති වූ සිනමා උනන්දුව වෙන කිසිදු වෘත්තියකට සමාන කළ නොහැකි විය.

ද ලයිෆ් ඔෆ් ක්‍රයිස්ට් (The Life of Christ - 1902) නමැති ප්‍රංශ චිත්‍රපටය දිනකට දෙවරක් නැරඹීමෙන් පසු ෆාල්කේ චිත්‍රපට නිර්මාණය කිරීමට පෙලඹුණි. ඔහු තම රැකියාවෙන් ඉවත් වී ලන්ඩනයට ගොස් චිත්‍රපට නිෂ්පාදනයේ තාක්ෂණික කරුණු ඉගෙන ගත්තේය. ඉන්දියාවට පැමිණි පසු, තම මූලධන අවශ්‍යතා සපුරා ගැනීම සඳහා ඔහු සිය රක්ෂණ ඔප්පු උකස් තැබූ අතර ඔහුගේ බිරිඳ සිය ආභරණ පවා විකුණුවාය. ෆාල්කේ කළ කාර්යය අතිශය අසාමාන්‍ය වූ අතර  ඔහු තිර රචනය, අධ්‍යක්ෂණය, නිෂ්පාදනය, වේශ නිරූපණය, සංස්කරණය සහ චිත්‍රපට සැකසීම යන සියලු කාර්යයන් සිදු කරන ලදී,  චිත්‍රපටයේ  කැමරාකරණය ( Trymbak B. Telang  ) ට්‍රයිම්බක් බී. විසින් සිදු කළේය.

ඔහු තම චිත්‍රපටය සඳහා තෝරා ගනු ලැබුවේ  ඉන්දියානු පුරාවෘත්තයක එන සත්‍යවාදී රජෙකු වන 'රාජා හරිශ්චන්ද්‍ර' ගේ කතාවයි. දාදාසාහෙබ් ෆාල්කේ ප්‍රධාන චරිතය සඳහා මරාති වේදිකා නළුවෙකු වූ දත්තාත්‍රය දමෝදර් දබ්කේ තෝරා ගත්තේය. නමුත් හරිශ්චන්ද්‍රගේ බිරිඳ වන 'තාරාමතී' චරිතය නිරූපණය කිරීමට කාන්තාවන් සොයා ගැනීම අපහසු විය. මන්ද  එකල කාන්තාවන් රඟපෑම අසභ්‍ය වෘත්තියක් ලෙස සැලකුණු බැවිනි. කාන්තාවන් සොයා ගැනීමට නොහැකි වූ තැන, ෆාල්කේ හට එම චරිත සඳහා පිරිමින් යොදා ගැනීමට සිදු විය. හරිශ්චන්ද්‍රගේ බිරිඳගේ චරිතය සඳහා අවන්හලක කුක් කෙනෙකු ලෙස සේවය කළ අන්නා සලුන්කේ රඟපෑවේය. ඔහුගේ පුත් භාල්චන්ද්‍ර හරිශ්චන්ද්‍රගේ පුත්‍රයා ලෙස රඟපෑවේය. මුම්බායිහි දාදාර් හි චිත්‍රපට ශාලාවක් පිහිටුවා ගත් අතර, එළිමහන් දර්ශන පූනේ අසල ගම්මානයක රූගත කරන ලදී.

මෙම චිත්‍රපටය පළමුව 1913 අප්‍රේල් 21 වන දින බොම්බායේ ඔලිම්පියා රඟහලේදී ප්‍රදර්ශනය කළ අතර, 1913 මැයි 3 වන දින ගිර්ගාඕ හි කොරොනේෂන් සිනමා ශාලාවේදී ප්‍රදර්ශනය ආරම්භ විය. මෙය වාණිජමය වශයෙන් විශාල සාර්ථකත්වයක් අත්කර ගත් අතර ඉන්දීය චිත්‍රපට කර්මාන්තයේ පදනම බවට පත් විය. කෙසේ වෙතත්,මෙම ආරම්භය පහසු නොවීය. ප්‍රචාරණය කළද, පළමු දර්ශනය සඳහා ලැබුණේ ඉතා මන්දගාමී ප්‍රතිචාරයක් පමණි. ෆාල්කේ තම චිත්‍රපටය අත්හැරීමට හෝ ප්‍රවේශ පත්‍ර මිල අඩු කිරීමට අකමැති විය. ඉන්පසු ඔහු ගුජරාටි භාෂාවෙන් දැන්වීමක් පළ කරමින්, සැතපුම් දෙකක් දිගැති ඡායාරූප දර්ශනයක් නැරඹීමට ආරාධනා කළේය. ඔහු නගරයේ මංසන්ධිවලදී නළුවන් ලවා චිත්‍රපටයේ සමහර දර්ශන රඟපෑමට ද සැලැස්වීය. මෙම උපක්‍රමය සාර්ථක වූ අතර ප්‍රවේශ පත්‍ර අලෙවිය ඉහළ ගියේය.

'රාජා හරිශ්චන්ද්‍ර' චිත්‍රපටය දින දොළහක් පුරා ප්‍රේක්ෂකයන්ගෙන් පිරී ඉතිරී ගිය අතර පසුව පූනේ, කොළඹ, ලන්ඩන් සහ රංගූන් යන නගරවලද තිරගත විය.

ෆාල්කේ විසින් තිර රචනය, නිෂ්පාදනය, අධ්‍යක්ෂණය සහ බෙදාහැරීම සිදු කළ මෙම නිහඬ චිත්‍රපටය වාණිජමය වශයෙන් සහ විචාරක අතින් ඉමහත් ජයග්‍රහණයක් ලබා ගත්තේය. දාදාසාහෙබ් ෆාල්කේගේ 'රාජා හරිශ්චන්ද්‍ර' ඉන්දියාවේ පළමු වෘත්තාන්ත චිත්‍රපටය ලෙස සැලකේ. වසර 110කට පසු අද පවතින දැවැන්ත ඉන්දියානු සිනමාව ආරම්භ වූයේ එකම එක මිනිසෙකුගේ සිහිනයකින් සහ රිදී තිරය මත වැටුණු ආලෝක ධාරාවකිනි.

මුලාශ්‍ර jagranjosh වෙබ් අඩවිය.

පරිවර්තනය

නිලක්ෂි බණ්ඩාර.

නිල් මීදුමෙන් හැඩවුණු පාරාදීසය

නූතන නගරබද ජීවිතයේ කාර්යබහුලත්වයෙන් සහ ඝෝෂාවෙන් මිදී, ඈත ක්ෂිතිජය තෙක් විහිදුණු හරිත පැහැති යායක නිහඬතාවය විඳගන්නට ඔබ කවදා හෝ සිහින දැක තිබේද? ඉන්දියාවේ ඊසානදිග කෙළවරේ, හිමාල කඳු වැටි අතර සැඟවී පවතින අරුණාචල් ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ සිරෝ (Ziro) නිම්නය යනු ඒ සිහිනය සැබෑවක් කරගත හැකි අපූර්ව පාරාදීසයකි. මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 1,500කට වඩා උසින් පිහිටි මෙම මනරම් සානුව, හුදෙක් දෑස් පිනවන සංචාරක ඉසව්වක් පමණක් නොව, මිනිසා සහ සොබාදහම අතර පවතින අතිශය සුන්දර සහ සහජීවන සබැඳියාව ලොවටම කියාපාන ජීවමාන කෞතුකාගාරයකි.

සිරෝ නිම්නයේ සුන්දරත්වය තීරණය කරන්නේ එහි ඇති ෆයින් වනාන්තර , උණ බම්බු වගාවන් සහ නිම්නය පුරා කලාත්මක ලෙස විහිදී ඇති වී කුඹුරු යායවල්ය. මෙම නිම්නයේ සැබෑ උරුමකරුවන් වන්නේ එහි වෙසෙන අපටානි ගෝත්‍රික ජනතාවයි.

ඔවුන් ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත්ව ඇත්තේ සිය පාරිසරික දැනුම සහ අසිරිමත් කෘෂිකාර්මික රටාව හේතුවෙනි. අපටානිවරුන් විසින් වසර ගණනාවක් තිස්සේ සාර්ථකව පවත්වාගෙන යනු ලබන "පැඩී-කම්-පිස්සිකල්චර්" (Paddy-cum-Pisciculture) ක්‍රමවේදය, එනම් එකම කුඹුරු යායක එකවර වී වගාව සහ මත්ස්‍ය වගාව සිදු කිරීමේ සාම්ප්‍රදායික තාක්ෂණය නූතන ලෝකයේ පවා විද්‍යාඥයන්ගේ ඇගයීමට ලක්ව ඇත. මෙම අද්විතීය වන සහ ජල කළමනාකරණ සංස්කෘතිය හේතුවෙන්ම, සිරෝහි සංස්කෘතික භූ දර්ශනය යුනෙස්කෝ  ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස නම් කිරීම සඳහා දැනට තාවකාලික ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කර තිබේ.

ස්වභාව සෞන්දර්යයට අමතරව, සිරෝ නිම්නය වර්තමානයේ ලෝක ප්‍රසිද්ධ සංස්කෘතික කේන්ද්‍රස්ථානයක් බවට පත්ව ඇත්තේ එහි පැවැත්වෙන සිරෝ එළිමහන් සංගීත උළෙල නිසාවෙනි. සෑම වසරකම සැප්තැම්බර් මාසයේදී පැවැත්වෙන මෙම උළෙල, පරිසර හිතකාමී ලෙස  උණ බම්බු සහ ස්වාභාවික ද්‍රව්‍ය පමණක් යොදාගනිමින් නිර්මාණය කරන ලද වේදිකාවන් මත පැවැත්වේ. ලොව පුරා විසිරී සිටින ස්වාධීන සංගීතවේදීන් සහ සංචාරකයින් දහස් ගණනක් එකම වහලක් යටට එකතු කරන මෙම සංගීත සැණකෙළිය, සිරෝ නිම්නයට ගෙන එන්නේ අමුතුම ජීවයකි.

සිරෝ නිම්නය යනු හුදෙක් සේයාරුවකට පමණක් සීමා කළ නොහැකි, ආත්මයටම දැනෙන අත්දැකීමකි. සොබාදහම විනාශ නොකර, ඇය හා බද්ධ වෙමින් ජීවත් විය හැක්කේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව අපටානි වැසියන් මුළු මහත් ලෝකයටම කියාදෙන්නේ නිහඬ පාඩමකි. මීදුම් සළුවෙන් වැසුණු කඳු පන්ති, උණ බම්බු නිවාසවලින් නැගෙන දුම් රැලි සහ අපටානි වැසියන්ගේ අව්‍යාජ සිනහව මැද ගෙවී යන දවසක් ඔබේ සංචාරක ජීවිතයේ අමතක නොවන මතක සටහනක් වනු නොඅනුමානය. ජීවිතයේ එක් වරක් හෝ නැරඹිය යුතුම, සොබාදහමේ සැබෑ ආශීර්වාදය ලත් භූමියක් වේ නම්, ඒ සිරෝ නිම්නයයි.

මූලාශ්‍ර (Sources):

UNESCO World Heritage Centre - Apatani Cultural Landscape (Tentative List)

Arunachal Pradesh Tourism Department - Official Travel Guide to Lower Subansiri District and Ziro Valley

Ziro Festival of Music Official Archives - Cultural impact and eco-friendly tourism practices in Arunachal Pradesh