බලුකිස්තාන් අර්බුදය: සම්පත්වලින් පොහොසත්, අයිතිවාසිකම්වලින් දුප්පත් දේශයක සටන

 

පකිස්ථානයේ පවතින දීර්ඝතම සහ සංකීර්ණතම අභ්‍යන්තර ගැටුම ලෙස බලුකිස්ථාන අර්බුදය හැඳින්විය හැකිය. මෙය දේශපාලනික, ආර්ථික සහ මානුෂීය යන අංශ රැසකින් සමන්විත අර්බුදයකි.බලුකිස්ථානය පකිස්ථානයේ භූමි ප්‍රමාණයෙන් $44\%$ ක් පමණ වන විශාලතම පළාත වුවද, එහි ජනගහනය ඉතා අඩුය. මෙම කලාපය ස්වභාවික වායු, රන් සහ තඹ වැනි ඛනිජ සම්පත්වලින් අතිශය පොහොසත් ය.ගැටළුව: බලුකිස්ථානයෙන් ලබාගන්නා සම්පත්වලින් ලැබෙන ලාභය පකිස්ථාන මධ්‍යම රජය (විශේෂයෙන් පන්ජාබ් පළාත) ලබාගන්නා බවත්, තමන්ට එහි ප්‍රතිලාභ නොලැබෙන බවත් බලුකි වැසියන් චෝදනා කරති.

චීන-පකිස්ථාන ආර්ථික කොරිඩෝව (CPEC) යටතේ බලුකිස්ථානයේ ගුවාඩර් (Gwadar) වරාය සංවර්ධනය කෙරේ. මෙම ව්‍යාපෘති හරහා බලුකි ජනතාවට රැකියා නොලැබෙන බවත්, පිටස්තර පුද්ගලයන් සහ චීන ජාතිකයන් පැමිණීම නිසා තමන්ගේ සංස්කෘතිය සහ භූමිය අහිමි වන බවත් ඔවුන් විශ්වාස කරයි. මේ නිසා 'බලුකිස්ථාන විමුක්ති හමුදාව' (BLA) වැනි සන්නද්ධ කණ්ඩායම් චීන ව්‍යාපෘති සහ සේවකයන් ඉලක්ක කර ප්‍රහාර එල්ල කරයි.

1948 වසරේදී බලුකිස්ථානය පකිස්ථානයට ඈඳාගත් දා සිට, එහි විවිධ සන්නද්ධ කණ්ඩායම් "නිදහස් බලුකිස්ථානයක්" වෙනුවෙන් සටන් වදියි. පකිස්ථාන රජය මෙය ත්‍රස්තවාදී ක්‍රියාවක් ලෙස සලකන අතර, බලුකි කැරලිකරුවන් පවසන්නේ මෙය තම නිදහස වෙනුවෙන් කෙරෙන අරගලයක් බවයි.

බලුකිස්ථාන අර්බුදයේ ඇති අඳුරුතම පැත්ත වන්නේ  පකිස්ථාන ආරක්ෂක අංශ විසින් බලුකි ක්‍රියාකාරීන්, සිසුන් සහ බුද්ධිමතුන් බලහත්කාරයෙන් අත්අඩංගුවට ගෙන අතුරුදහන් කරන බවට ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් සංවිධාන චෝදනා කරයි. මෑත කාලයේදී බලුකි කාන්තාවන් පවා මෙම අතුරුදහන් කිරීම්වලට එරෙහිව ඉස්ලාමාබාද් අගනුවර දක්වා පාගමන් පවත්වමින් විරෝධතා දැක්වීය.

බලුකිස්ථාන අර්බුදය යනු හුදෙක් යුධමය ගැටුමක් නොව, එය අසාධාරණ සම්පත් බෙදා හැරීම, දේශපාලන අයිතිවාසිකම් අහිමි වීම සහ මානුෂීය හිමිකම් උල්ලංඝනය වීම යන කරුණු මත පදනම් වූවකි. මෙය විසඳීමට නම් යුධමය ක්‍රියාමාර්ගවලට වඩා දේශපාලනමය ස්ථාවරත්වයක් සහ ජනතාවගේ විශ්වාසය දිනාගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.